Bezorgschaamte? Wie hart heeft voor het milieu bestelt juíst online

Bezorgschaamte? Bezorgtrots! Wie zich zorgen maakt over het milieu doet er goed aan voortaan alles online te bestellen. Dat is twee tot drie keer minder belastend voor het milieu dan zelf naar de winkel gaan.
©Getty Images/iStockphoto

“Wat consumenten en politiek denken over de milieubelasting van e-commerce versus fysiek winkelen klopt niet,” zegt Thijs Boots van Seven Senders, dat pakketverzenders koppelt aan vervoerders. “Meer dan de helft van de online kopers ziet pakketbezorging als milieuvervuilend en zelf naar de winkel gaan niet. Het omgekeerde is het geval.”

900 gram CO2. Dat stoot een pakje van 400 gram gemiddeld uit aan broeikasgassen als het, via internet besteld, aan huis wordt afgeleverd. Dezelfde aankoop in de winkel zorgt, alles bij elkaar opgeteld, voor een CO2-uitstoot van 4,1 kilo. De rekensommetjes veranderen als het pakket zwaarder wordt, maar of het nu onderzoeken zijn van de webwinkelbranche, van de logistieksector, van overheden of van onafhankelijke wetenschappers: de rekensom valt telkens uit in het nadeel van de echte winkel. Op een enkele uitzondering na is webwinkelen tussen de drie en soms zelfs zes keer duurzamer dan een winkelaankoop.

Dat lijkt vreemd. Immers, die webwinkelpakjes moeten altijd hink-stap-sprong van magazijn naar huisdeur worden vervoerd, vaak nog vanuit het buitenland ook, met vieze vrachtwagens. Zelf naar de winkel gaan moet toch veel milieuvriendelijker zijn?

Cruciale schakel

Dat valt dus tegen. Webwinkels missen immers één cruciale schakel: het winkelpand. Boots: “Een winkel heeft verwarming, airco, de deuren staan in veel gevallen open. Winkels worden tenminste vijf keer per week bevoorraad, vaak met grote dieselvrachtwagens. Dat geldt allemaal niet bij e-commerce.”

Dat is niet het enige. “In Nederland wordt voor 40 tot 50 procent van de winkelaankopen de auto gepakt,” zegt Jesse Weltevreden, lector online ondernemen aan de Hogeschool van Amsterdam. “Bij de aankoop van kleding, schoenen, woonaccessoires en speelgoed loopt dat op tot boven de 70 procent. Dat zijn twee vervuilende ritten, van gemiddeld 3 tot 10 kilometer.”

“Vergelijk dat met een bestelbus die een efficiënte route rijdt met 100 pakketjes over 100 kilometer. Het aantal kilometers per pakket is dan veel lager. Bezorgen wordt gezien als vervuilend. Maar dat beeld strookt niet met de werkelijkheid.”

Weltevreden, die vorig jaar met TNO onderzoek deed naar de milieudruk van webwinkelen, benadrukt dat het om gemiddelden gaat, gemeten over de hele bevolking, in steden en dorpen. “Drogisterijartikelen online kopen is bijvoorbeeld vaak minder duurzaam dan ze zelf halen bij de drogist. Dat kan ook gelden voor online boodschappen. Maar het hangt van veel zaken af: vindt het finale deel van de bezorging met elektrische voertuigen plaats, of op biobrandstof? Gebeurt dat in hartje stad of in buitenwijken en dorpen?”

In grote steden als Amsterdam is het lastiger om online bestellen efficiënter en duurzamer te maken. “Daar is de winkeldichtheid hoger en het aandeel fietsers en voetgangers groter. Maar in de buitenwijken, kleinere steden en dorpen pakken consumenten eerder de auto.”

Gratis bezorgen

‘Gratis’ bezorgen en vooral het ‘gratis’ terugsturen van onwelgevallige bestellingen zou enorm bijdragen aan de milieuonvriendelijkheid van e-commerce. “Maar enorme hoeveelheden retourzendingen zijn een fabel,” zegt Weltevreden. “Het is minder dan 6 procent. Behalve voor kleding, waar het tussen de 20 en 40 procent ligt. En vaak worden retouren opgehaald door dezelfde bestelbus die aan het bezorgen is.”

Toch zijn vrijwel alle pijlen gericht op de milieuaanpak van bezorgers. Zo voert het kabinet in 2025 aanschafbelasting (bpm) voor ‘fossiele’ bedrijfswagens in, die daardoor gemiddeld 11.000 euro duurder worden. Vanaf dat jaar staat Amsterdam ook geen ‘commerciële’ dieselvoertuigen binnen de ring A10 meer toe. Dat geldt vanaf 2030 in de hele stad. Ook Utrecht en Rotterdam kennen steeds grotere fossielvrije zones.

Vergelijkbare ingrijpende maatregelen voor de winkelbranche – die, nogmaals, drie tot vier keer zo milieubelastend is – blijven goeddeels uit. Supermarkten werden jarenlang gemaand verkwistende koeling af te sluiten en onlangs ontlook, in het kielzog van Spanje, ook hier de discussie of winkels hun deuren open mogen laten staan als de airco loeit. Maar daar blijft het bij.

Weltevreden: “Er worden nu door de overheid allerlei maatregelen genomen om e-commerce te verduurzamen. Maar als de beeldvorming niet klopt, kan er geen goed beleid worden gemaakt. De ene sector wordt nu hard aangepakt, de andere niet. Dat heeft met een onjuist imago te maken.”

“Dat webwinkelen duurzamer moet, is evident. Maar het is belangrijk te kijken waar de meeste milieuwinst valt te halen. En dat is bij fysieke winkels. Alleen is een emissievrij winkelgebied afdwingen nog lastig.”

Pakketkluis

Dat is ook de missie van bezorgadviseur Seven Senders. “We willen de blik op de milieubelasting van consumeren meer in balans brengen,” zegt Beneluxmanager Boots. “We moeten het met elkaar doen: webwinkels, vervoerders en klanten. Waarom niet juist meer online kopen, maar dan laten afleveren op een servicepunt, in een pakketkluis in een fysieke winkel of op het station? Dat werkt als mensen dan niet weer de auto pakken om het pakketje af te halen, maar dat combineren met de boodschappen of woon-werkverkeer.

Consumenten zien het vooralsnog niet als hun taak om op het milieu te letten bij hun aankopen. Bijna de helft van de Nederlanders eist gratis bezorging en maar een kwart heeft berouw bij het terugsturen van een bestelling, blijkt uit de peiling van Seven Senders. En meer dan 60 procent vindt duurzaamheid een zaak van de webwinkel of van de pakjesvervoerder, niet van zichzelf.

Consumenten mogen van Weltevreden zeker bij zichzelf te rade gaan. “Niet vandaag laten bezorgen, maar over drie dagen. Beter lokaal dan in China bestellen, laten afleveren op een pakketpunt, wat nu nog maar in 13 procent van de gevallen gebeurt. En niet de auto pakken als we er toch zelf op uitgaan.”

“En: Zouden we niet wat meer koopschaamte moeten hebben in plaats van bezorgschaamte? Zeker in deze dure tijden: moeten we niet allemaal minder kopen?”

‘Op een enkele uit­zon­de­ring na is webwinkelen tussen de drie en soms zelfs zes keer duurzamer dan een win­kel­aan­koop’

‘Winkels hebben verwarming, airco, de deuren staan open. Ze worden tenminste vijf keer per week bevoorraad, vaak met grote die­sel­vracht­wa­gens’

‘Als de beeld­vor­ming niet klopt, kan er geen goed beleid worden gemaakt’