Achter de klimaatongelijkheid die onze wereld verdeelt, gaan eeuwen van uitbuiting en discriminatie schuil

De huidige klimaatcrisis kan niet worden aangepakt zonder ook racisme aan te pakken. Door de erfenis van het kolonialisme zijn racisme en de milieuproblemen namelijk onlosmakelijk met elkaar verbonden, betoogt de Brits-Bengalese ornitholoog en milieuactivist Mya-Rose Craig.
Een groep vrienden is aan het chillen voor Kingsmead Estate, een verzameling van bijna duizend flats en woningen in Hackney (Groot-Londen), waarin voornamelijk migranten, asielzoekers en Britten met een laag inkomen wonen. ©Corbis via Getty Images

Denk, terwijl u dit leest, even na over de lucht die u inademt. Is die fris en schoon of hebben wegen en industrie in de buurt elke ademtocht vermengd met gevaarlijke vervuiling? En hoe zit het met de wijdere omgeving? Hoe eenvoudig is het voor u om bij een strand, park of meer te komen?

Door de bank genomen, zullen in het Verenigd Koninkrijk mensen van kleur deze vragen heel anders beantwoorden dan witte mensen, blijkt uit een rapport van Greenpeace. Dat komt omdat in Groot-Brittannië mensen van kleur gemiddeld vaker in de buurt van een vuilverbrandingsoven wonen. Zwarte mensen in Londen lopen meer kans op het inademen van vervuilde lucht die de wettelijk norm overschrijdt dan witte en Aziatische groepen. En zwarte mensen die in Engeland wonen, hebben vier keer minder toegang tot een buitenruimte bij hun huis dan witte mensen. 

Natuurlijk lijdt iedereen onder milieuvervuiling en de meest achtergestelde mensen van alle achtergronden nog weer meer dan anderen. Maar zelfs als je armoede verdisconteert, zijn het de mensen van kleur die vaak het hardst worden getroffen. Toch is dit niet wijd en zijd bekend.

Bewustzijnskloof

Uit een recent overzicht van marktonderzoeksbureau YouGov blijkt dat deze milieuongelijkheid lastig te onderkennen valt door de grote meerderheid van de Britse bevolking, van wie de meesten deze ongelijkheid niet aan den lijve ondervinden. Ruim de helft van de respondenten denkt dat er geen verschil is in blootstelling aan luchtvervuiling tussen witte mensen en mensen van kleur in Londen. Op dit moment is men zich niet alleen niet bewust van de huidige realiteit, maar ook niet van de erfenis van het verleden. 

We kunnen de milieucrisis niet begrijpen of de echte oorzaken ervan aanpakken zonder het racisme te begrijpen waaruit die crisis voortkomt en hoe dat racisme die tot op heden in stand houdt. De meeste mensen vinden zichzelf geen racist en doen hun best iedereen gelijk te behandelen. Deze individuele goede bedoelingen bestaan echter in een wereld die op talloze grote en kleine manieren is opgebouwd door aan sommige mensenlevens en ervaringen meer waarde toe te kennen dan aan andere.

Al tientallen jaren strijden inheemse volken, mensen van kleur en hun medestanders tegen milieuracisme en vestigen ze de aandacht op de vele onrechtvaardigheden ervan. Een nieuw rapport van Greenpeace en van denktank Runnymede Trust bundelt deze verhalen en strijd. Dit rapport kan een bindende factor zijn voor degenen die zich al met juridische kwesties rond racisme bezighouden en een oproep zijn aan de bredere milieubeweging zich bij hen aan te sluiten. Het rapport bevat voorbeelden van milieuracisme van over de hele wereld, maar steeds met een koppeling naar het Verenigd Koninkrijk. 

De centrale rol van het  Verenigd Koninkrijk bij deze onrechtvaardigheden kan niet genoeg worden benadrukt. Het VK is de geboorteplaats van de industriële revolutie, het is een mondiaal financieel knooppunt en een imperiale macht die zowat elk land op aarde is binnengevallen of heeft gekoloniseerd. Door deze alomtegenwoordigheid staan er Britse vingerafdrukken op alle huidige elkaar overlappende crises en dat brengt een bijzondere verantwoordelijkheid met zich mee voor hoe die zich ontwikkelen. Achter de milieuongelijkheid die onze wereld vandaag de dag verdeelt, gaan eeuwen van uitbuiting en discriminatie schuil.

Lange erfenis

Deze onrechtvaardigheden en de op uitbuiting berustende verhoudingen die eraan ten grondslag liggen, zijn de erfenis van het kolonialisme. Het Britse rijk, en de ondernemingen die erdoor worden gesteund, hebben enorme rijkdommen vergaard door middel van slavernij, goedkope arbeid en het plunderen van grondstoffen ter waarde van triljoenen euro's. Dankzij technologische voordelen en koloniale onderdrukking hebben rijke landen enorme winsten geperst uit fossiele brandstoffen, hebben ze de hele wereld afhankelijk gemaakt van fossiele brandstoffen en het meeste van de daarmee gepaard gaande uitstoot veroorzaakt. Met als resultaat dat het Mondiale Zuiden armer is gebleven en meer blootstaat aan de gevolgen van de milieucrisis.

Door hele groepen mensen te behandelen als minderwaardig of te denken dat ze minder recht hebben op een fatsoenlijk bestaan, zijn overheden en industrie nog steeds in staat om de gevolgen van de klimaatcrisis af te wentelen op het Mondiale Zuiden. Aangezien de ernstigste gevolgen van de klimaatcrisis bij armere, minder machtige landen terechtkomen, staan de fossiele energiereuzen en overheden in het Mondiale Noorden minder onder druk om het probleem aan te pakken. 

Aangezien het plasticafval van het Verenigd Koninkrijk naar sommige van diezelfde landen wordt verscheept, kunnen de plasticindustrie en onze overheid het zich veroorloven om het plasticprobleem niet bij de bron aan te pakken. En aangezien vooral inheemse volken en inwoners van het Mondiale Zuiden te lijden hebben van de verwoesting van de regenwouden ten behoeve van de productie van palmolie, vlees of bouwhout, kunnen bedrijven en overheden nagenoeg straffeloos doorgaan met het kappen van deze ecosystemen die van zo’n kritiek belang zijn voor het klimaat.

Actie vereist

Het moge duidelijk zijn dat dit zeer grote en complexe kwesties zijn. Er bestaat geen tovermiddel waarmee ze allemaal in één klap kunnen worden opgelost. Maar deze ongelijkheden en waar ze vandaan komen erkennen, is de eerste stap naar het rechtzetten ervan. 

De strijd voor het milieu is een strijd voor gelijkheid en rechtvaardigheid. En de simpele waarheid is dat een milieubeweging die mensen van kleur en andere gemarginaliseerde groepen uitsluit, die strijd nooit kan winnen. Dan lopen we namelijk een rijkdom aan kennis mis – zowel moderne als traditionele kennis – over hoe we in harmonie met de natuur kunnen leven. 

Maar minstens zo belangrijk is dat we dan de energie mislopen van degenen die het meest baat zullen hebben bij het winnen van die strijd. Het milieu verbindt alles met alles. Hoog tijd dat de milieubeweging dat ook gaat doen.

Vertaling: Leo Reijnen