Aantal suïcides in Brabant daalt eindelijk weer: Emma Hofstra promoveert op nieuwe preventie-aanpak

TILBURG - Het aantal zelfdodingen in Brabant stijgt al sinds het begin van deze eeuw, en weinig lijkt complexer dan het bestrijden van suïcides. Maar een voorzichtige kentering lijkt ingezet. Met een nieuwe preventie-aanpak daalde het aantal zelfdodingen met 17 procent. Emma Hofstra promoveert maandag aan de Tilburg University op deze nieuwe aanpak. 
Emma Hofstra promoveert maandag met haar onderzoek naar de preventie van zelfmoord. Met een nieuwe methode is het aantal zelfdodingen in Brabant met 17 procent gedaald. ©Pix4Profs / Jules van Iperen

De Brabantse suïcidecijfers stemmen al bijna een jaar of twintig treurig. En ook in vergelijking met de rest van het land doet de provincie het slecht. Begin deze eeuw stierven er rond de 230 mensen per jaar aan zelfdoding. Sindsdien is er sprake van een vrijwel constante stijging tot 2017 - het absolute dieptepunt - toen het aantal suïcides was opgelopen tot 365, blijkt uit cijfers van het CBS. Juist in dat jaar ging ook onderzoeker Emma Hofstra van start met haar promotieonderzoek aan de Tilburg University, met medewerking van de universiteit in York. Een onderzoek dat direct in de praktijk werd getoetst.

Hoopgevend

En dat lijkt succesvol. ,,Voor het eerst zijn de cijfers weer aan het dalen", stelt Hofstra. ,,En dat is zeker hoopgevend.” In Brabant daalde het aantal zelfdodingen in 2018 met 17 procent, veel meer dan het landelijk gemiddelde. 

Al is het ook Hofstra zelf die de cijfers weet te relativeren. ,,Het blijft lastig de effectiviteit van het programma te bewijzen. Vooropgesteld: het zijn mooie eerste bevindingen. Een kanttekening is wel dat de aantallen te klein zijn om precies de oorzaak van de daling te kunnen vaststellen. Daarvoor willen we nog dieper duiken in welke elementen van zorg voor de daling zorgen. Maar de daling is natuurlijk zeer hoopvol: elke suïcide is er gewoon één te veel.”

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Het blijft lastig de ef­fec­ti­vi­teit van het programma te bewijzen

Emma Hofstra

Inzet domeinen

Aan de nieuwe aanpak, waar GGz Breburg de kartrekker van is en waarin wordt samengewerkt met andere Brabantse GGz-instellingen, ging een literatuuronderzoek vooraf. Zijn er überhaupt effectieve manieren om zelfdoding te bestrijden of zijn bestaande interventies nauwelijks effectief?, was daarbij de hoofdvraag. 

En ja, het kan dus effectief zijn. Maar de interventie die bij de één goed werkt, helpt een ander met gedachten aan zelfdoding niet of nauwelijks. ,,Het complexe aan suïcidaliteit is dat ieder mens uniek is, en iedere mens andere hulp nodig heeft”, stelt Hofstra vast. Dus moeten er ook veel domeinen ingezet worden. Dat strekt veel verder dan de zorg: ook scholen, spoorbeheerders en bedrijfsartsen doen mee.

,,Het is er allemaal op gericht te voorkomen dat mensen tussen wal en schip terechtkomen, volgens het principe It takes a village to raise a child. Bijna niemand heeft namelijk daadwerkelijk een doodswens; gedachten aan de dood zijn meestal een behoefte om de pijn te laten stoppen. Door schaamte of door het idee niet geholpen te kunnen worden, spreken mensen zich soms niet uit. Maar het proces van suïcidaliteit is in elk stadium omkeerbaar. Passende hulp op het juiste moment kan dus veel leed voorkomen.”

Foto ter illustratie. ©Hollandse Hoogte / ANP

Meermaals bellen

Belangrijkste onderdeel is dan ook dat mensen met zelfmoordneigingen aangemeld worden in een volgsysteem, dat voluit Suïcide Preventie door Monitoring en Collaborative Care heet. De aanmelding kan door heel veel instanties, ook buiten de zorg, als de betrokkene daar zelf in elk geval toestemming voor geeft. 

Dat is bewust: meer dan de helft van de suïcidale mensen is namelijk nergens binnen de geestelijke gezondheidszorg in behandeling. Daarom kan bijvoorbeeld ook de NS of ProRail iemand aanmelden als die persoon langs het spoor loopt. Daarna wordt iemand met suïcidale gedachten een jaar lang gevolgd in het programma. De persoon wordt bijvoorbeeld meermaals gebeld, ook als er op dat moment helemaal geen signalen zijn dat het slecht gaat. 

Wal en schip voorkomen

Door mensen actief te benaderen, moeten ze sneller passende zorg ontvangen. Mensen in het programma krijgen in elk geval minimaal een jaar lang telefoontjes op een vast moment, om te kijken of er hulp nodig is. ,,En dat is heel vrijblijvend. We horen ook gewoon graag dat het goed gaat. Maar we kunnen ook doorverwijzen naar artsen, ervaringsdeskundigen of simpelweg naar dat wat de persoon op dat moment nodig heeft.” Dit heeft als doel om te voorkomen dat mensen tussen wal en schip terecht komen.

Het complexe aan suï­ci­da­li­teit is dat ieder mens uniek is, en iedere mens andere hulp nodig heeft

Emma Hofstra

En dan nog blijft het lastig, want er zijn zoveel invloeden van buitenaf die een suïcide kunnen bepalen. De invloed van berichtgeving in de krant (‘die lijkt zoals de Nederlandse media nu over dit onderwerp schrijven beperkt’), op sociale media (‘dat weten we niet goed, is moeilijk te onderzoeken’) of gewoon de tijd van het jaar (‘we weten dat in de lente en begin januari de meeste suïcides zijn’), het speelt bij individuele gevoelens allemaal mee.

Verder onderzoek

Maandag verdedigt Hofstra haar proefschrift op Tilburg University. Ze was ook betrokken bij de ontwikkeling, uitrol, implementatie en evaluatie van het programma. Har werk is nog niet af, zegt ze zelf ook. Nu kan onderzocht worden welke elementen uiteindelijk het meest effectief zijn. 

Ook wil ze onderzoek naar de effecten op de lange termijn. En, niet onbelangrijk, meer mensen moeten toegang kunnen krijgen tot het programma. Eerst zijn daarbij de regio's Haaglanden en Rijnmond aan de beurt. Hofstra: ,,Maar onze ambitie is duidelijk: een landelijke uitrol.”

Praten over zelfmoordgedachten kan anoniem met 113 Zelfmoordpreventie via chat op www.113.nl of telefoon via 0800-0113 (gratis) of 113 (gebruikelijke telefoonkosten).