Aambeienzalf helpt tegen wallen, en nog 69 mythes ontrafeld

Is zwemmen na het eten gevaarlijk? Helpt een ui naast je bed bij verkoudheid? In hun boek Kusje erop ontrafelen journalist Tijn Elferink en huisarts Rutger Verhoeff zeventig gezondheidsmythes.
©Getty Images

Na afloop van een optreden in een talkshow raakten journalist Tijn Elferink en huisarts Rutger Verhoeff aan de praat over gezondheidsmythes. De twee bleken bij elkaar om de hoek te wonen in Oost, maakten een afspraak om koffie te drinken en besloten vervolgens die mythes samen nader te gaan bestuderen.

Uit onderzoek blijkt dat 86 procent van de Nederlanders online zoekt naar informatie over zijn of haar gezondheid. ‘Dokter Google’ en sociale media worden daarbij vaak geraadpleegd, net als blogs. Maar of de informatie die je daar vindt ook echt ­betrouwbaar is?

Voor de meeste huis-tuin-en-keukenmythes geldt: baat het niet, dan schaadt het niet. Een ui naast je bed leggen heeft volgens Elferink en Verhoeff geen zin, maar gevaarlijk is het niet. Maar er zijn ook mythes die schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid, zoals veelvuldig gebruik van melatonine, een hormoon dat wordt gebruikt bij slaapproblemen.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

In het boek Kusje erop, het resultaat van hun onderzoek, behandelen Elferink en Verhoeff zeventig van de meest hardnekkige gezondheidsmythes. Al willen de schrijvers hiermee niet beweren dat zij de waarheid in pacht hebben. “We hebben veel hoogleraren gesproken en wetenschappelijke materie verslonden om tot een oordeel te komen. Maar wat nu wetenschappelijk waar bevonden is, kan volgend jaar weer anders zijn. Dat is ook het mooie aan de ­wetenschap.”

Elferink licht voor PS acht van de onderzochte gezondheidsmythes toe.

Haren uit een moedervlek trekken veroorzaakt huidkanker

“Er zijn zat redenen te noemen waarom je een moedervlek in de gaten moet houden, maar het mogelijke gevolg van een haar uit een moedervlek trekken hoort daar niet bij. Of je ’m nu wegscheert of uittrekt: het heeft geen aantoonbaar effect op huidkanker, hoogstens ontstaat er een huidinfectie.”

Zwemmen na eten is gevaarlijk

“Ik moet eerlijk toegeven: ik geloofde hier zelf ook in. Maar het is een mythe die niet klopt, eentje uit de oude doos. In 1908 schreef de Brit Robert Baden-Powell het eerste handboek over scouting, gebaseerd op kennis die hij in het leger had opgedaan. Hij beschreef dat zwemmen binnen anderhalf uur na het eten maagkrampen kan veroorzaken, met verdrinking tot gevolg. Deze informatie werd in 1937 zelfs overgenomen door het Amerikaanse Rode Kruis. Pas in 2011 besloot het Amerikaanse Rode Kruis onderzoek te doen naar deze bewering en wat bleek? Zwemmen na het eten van een maaltijd is niet dodelijk.”

“Natuurlijk zit er een kern van waarheid in: wanneer je eet gaat er relatief veel bloed naar je darmen. Wanneer je daarna veel beweegt, gaat het bloed door je hele lichaam heen. Deze twee processen staan haaks op elkaar. Maar dat betekent niet dat je niet rustig een stukje kunt zwemmen na een stevige maaltijd. Dat kan prima. Het kan zijn dat je dan een beetje buikpijn hebt en in het ergste geval krijg je last van misselijkheid of diarree.”

Een kusje op een pijnlijke plek helpt

“Het helpt inderdaad, al denkt slechts 29 procent van de Nederlanders dat deze mythe waar is. Er zijn meerdere redenen waarom een kusje kan helpen en die zijn veelal psychisch. We voelen pijn minder als we op hetzelfde moment een fijn gevoel ervaren. Wrijven helpt daarom, een kusje is nog beter.”

“Bovendien, als je dat als ouder vaker bij je kind doet, zal het kind een kus associëren met minder pijn en zal de pijn afnemen. Zo’n zelfde soort conditionering ontdekte Pavlov bij een van zijn onderzoeken: hij toonde aan dat een prikkel, zoals het tikken van een metronoom, voldoet om een hond te laten kwijlen, zonder dat er eten voor zijn neus staat.” 

Van een melatoninepil ga je beter slapen

“Melatonine is geen slaapmiddel, maar een middel om je slaapritme te verleggen. Zoals bij een jetlag. De melatoninepillen die bij de drogist worden verkocht hebben een hoge dosering, en op de verpakking staat dat je ze moet innemen voordat je gaat slapen. Dat klopt feitelijk niet: melatonine werkt pas een uur of vier nadat je het hebt gebruikt.”

“Wij hebben artsen op de slaappoli gesproken die melatoninegebruikers hebben zien binnenkomen waarbij het slaapritme volledig was ontregeld. Nog verbijsterender is dat er melatonine voor kinderen wordt verkocht met een tuttifruttismaak. Ik snap dat wanhopige ouders van alles willen proberen bij moeilijke slapers, maar melatonine is niet de oplossing.”

Aambeienzalf helpt tegen wallen

“Toen Rutger en ik voor het eerst een kop koffie dronken, kwam deze mythe al ter sprake en zijn we er direct ingedoken. Het is bijna komisch hoe hardnekkig deze mythe is. Mensen denken blijkbaar: als je last hebt van aambeien, slinkt de aambei door aambeienzalf. Maar aambeien slinken niet door de zalf, de huid wordt hooguit wat zachter en dat voelt prettiger. Aambeienzalf onder je ogen smeren heeft dus absoluut geen zin. Volgens een dermatoloog die wij spraken mag het, samen met tandpasta op puisten smeren en zonnebaden met olijfolie, worden gerekend tot de top drie van mythes die slecht zijn voor je huid.”

Oesters zijn goed voor je libido

“Ook dit is een hardnekkige mythe. Hetzelfde geldt voor chocolade en banaan. Lustopwekkende voeding bestaat niet, maar het kan wel zijn dat je bepaalde voedingsmiddelen associeert met erotisch handelen. Als je samen met een collega een oester eet op kantoor, doet dat niet zo veel. Slurp je met je geliefde oesters bij kaarslicht met romantische muziek op, dan zou het in theorie best lustopwekkend kunnen voelen.” 

Huisdieren hebben is gezond

“Ik hoor weleens mensen zeggen: sinds ik een hond heb, ben ik een paar kilo afgevallen. Dat is makkelijk te verklaren: hondeneigenaren komen sneller aan een groot aantal stappen per dag. Maar het gezondste aspect van honden zit ’m ergens anders in: dieren helpen tegen eenzaamheid.”

“Zo zijn er verschillende onderzoeken geweest naar de aanwezigheid van dieren en kamerplanten in verzorgingshuizen. Dat bewoners de verantwoordelijkheid hebben om ergens voor te zorgen, heeft wetenschappelijk bewezen een positieve invloed op hun gesteldheid. Bij een onderzoek naar de aanwezigheid van kamerplanten in verzorgingshuizen werden er twee groepen gevormd: een groep met kamerplant en een zonder. De sterfte in de groep met kamerplant was veel lager. Toen de plant na het onderzoek werd weggehaald, nam de sterfte ook in die groep toe.” 

Goedkope drank geeft ergere katers

“Hier zit een kern van waarheid in. Bij wijn geldt: in goedkope wijn wordt vaker sulfiet gebruikt en sulfiet kan hoofdpijn veroorzaken. Dit wordt in duurdere wijnen en bij natuurwijn niet gebruikt. In het geval van sterke drank is de regel: duurdere drank geeft minder kans op katers. Goedkopere sterke drank bevat vaak zogenoemde foezelalcoholen, een bijproduct van destillatie. Die foezelalcoholen kunnen leiden tot hoofdpijn of een katterig gevoel.”

“Wil je geen kater? Dan moet je geen alcohol drinken. Wil je wél drinken? Dan kun je het beste voor een kleur­loze drank kiezen. Zoals een goede wodka, dat is alcohol in zijn zuiverste vorm. Drink die wel met een glas water ernaast, dan voorkom je al een boel ellende. Word je alsnog met een houten kop wakker? Slik dan paracetamol en geen ibuprofen of aspirine, dat is niet goed voor de maag. Je hoeft vervolgens geen rauw ei te eten. Dat heeft geen zin. Investeer dan liever in een dure fles wodka.”

Tijn Elferink en Rutger Verhoeff: Kusje erop, Lev. Uitgevers, €21