'Vaak en gratis testen, daar ligt de oplossing'

John Jacobs

Als er niks verandert aan het huidige coronabeleid, dan zitten we dit jaar met kerst opnieuw met zijn allen in een lockdown. Dat zegt GouwenaarJohn Jacobs (53), immunoloog en medisch datawetenschapper. Maar het kan ook anders, legt hij uit.

'Ik heb mij vanaf het begin verbaasd over de aanpak van de coronapandemie in Nederland'', valt Jacobs met de deur in huis. ,,Neem die groepsimmuniteit, ik heb daar nooit bewijs voor gezien dat het voor corona zou werken, in geen enkel medisch boek. In het OMT (het Outbreak Management Team, dat de regering adviseert over de coronabestrijding, red.) zit niemand met praktische kennis van epidemiebestrijding."

De toon is gezet. Een vrolijk verhaal zal dit niet worden. Maar er is wel degelijk hoop. Nederland kán corona nog steeds verslaan, maar dan moet de aanpak wel drastisch veranderen, zegt Jacobs. Dat zei hij al in de zomer van 2020, toen hij betrokken was bij 'Lessons Learned'. Meer dan honderd onafhankelijke experts blikten toen, op initiatief van de Tweede Kamer, terug op de eerste golf die Nederland overspoelde en gaven advies voor het vervolg van de coronabestrijding.

Maar eerst: wie is John Jacobs eigenlijk? Hij werd geboren en groeide op in Velden, Limburg. Hij studeerde microbiologie in Venlo en leerde daar veel over virologie en epidemieën. Vervolgens studeerde Jacobs medische biologie in Utrecht en deed hij promotieonderzoek op het gebied van immunologie. Op dit moment is hij werkzaam als medisch datawetenschapper bij Ortec in Zoetermeer en houdt hij zich onder meer bezig met onderzoek naar hart- en vaatziekten, kanker en long covid. Hij woont met vrouw, drie (tiener)kinderen en een hond in Gouda en staat daar voor de ChristenUnie op plek 8 voor de komende gemeenteraadsverkiezingen.

Immuuntherapie

De stap van de wetenschap naar de cijfers kan Jacobs goed verklaren. ,,Ik heb onderzoek gedaan naar het genezen van kanker door middel van immuuntherapie. Hoe kun je kanker genezen door het afweersysteem te stimuleren? Dat kan door een stofje in de tumor te spuiten, na een bestraling. We deden onderzoek bij tumoren op plekken die niet weg te snijden zijn, bijvoorbeeld in de keel. Deze mensen hadden zonder deze behandeling na vijf jaar een overlevingskans van 8 procent. Na het stimuleren van het afweersysteem werd dat 63 procent."

Uit onderzoek bleek dat het waarschijnlijk ook bij andere tumoren zou werken. Toch werd de behandeling geen grote doorbraak in de kankerbestrijding. De reden? Het was commercieel niet interessant. ,,Het was moeilijk om verder onderzoek gefinancierd te krijgen. De kosten per patiënt bedroegen tussen de 100 en 500 euro, niks vergeleken bij dure chemo's. De vervelendste bijwerking was dat het prikken pijnlijk was. Maar voor farmaceuten is het commercieel niet interessant. Ik raakte gefrustreerd dat je in de wetenschap afhankelijk bent van financiers. Na tien jaar 'postdoccen' hield mijn wetenschappelijke carrière op."

Via een baan in de automatisering kwam Jacobs uiteindelijk terecht bij het bedrijf Ortec, waar hij nu medisch datawetenschapper is en 'alles doet wat hij leuk vindt'. Hij combineert wetenschap, cijfers en zijn medische kennis.

,,Ons doel is om individuele medicatie mogelijk te maken voor heel veel verschillende ziektegebieden. Kijk bijvoorbeeld naar hart- en vaatziekten. De ene patiënt is gebaat bij een lagere bloeddruk, voor de ander is het beter dat de cholesterol omlaag gaat en de derde moet afvallen. We willen de cijfers begrijpen die aantonen wat elk medicijn bij de verschillende personen doet."

Elke dag spierpijn

Daarvoor ontwikkelt het bedrijf software die de berekeningen maakt. Een voorbeeld is te bekijken op u-prevent.nl. ,,Neem een vrouw van 78, met een kans van één op zes dat zij de komende vijftien jaar hart- en vaatziekten ontwikkelt. Ze kan cholesterolverlagers nemen, waardoor de kans kleiner wordt dat ze deze ziektes ontwikkeld. Maar de bijwerking is wel dat ze elke dag spierpijn heeft. Wat kies je dan? In Nederland weten we heel vaak niet welke behandeling we aan welke patiënt moeten geven, wij onderzoeken die standaard-therapieën. Bijvoorbeeld ook voor leukemie, is het beter om je eigen beenmerg getransplanteerd te krijgen, of dat van een donor?"

Veel onderzoeken worden op projectbasis gedaan, ondersteund door universiteiten en ziekenhuizen. Zo ook het data-onderzoek naar long covid, waaraan mensen lijden die met langdurige gevolgen van een coronabesmetting kampen. ,,Qua werk is dit voor mij een heel interessante periode", zegt Jacobs. ,,Als wetenschapper ben ik heel erg benieuwd hoe dit werkt, maar voor mij is veel ook nieuw en ook ik word verrast. Het was de afgelopen twee jaar gekkenwerk, als je zag hoe snel het allemaal gaat. Long covid is iets waar we twintig jaar na de epidemie nog over praten."

Nederland zou de bestrijding van de pandemie helemaal anders moeten aanpakken, is de overtuiging van Jacobs. ,,We moeten het virus zo vroeg mogelijk opsporen. Denk aan een brand, die wil de brandweer liefst ook zo klein mogelijk houden. En dan blussen, dat hoeft niet perfect, maar wel elke keer opnieuw doven. Houd het vuur zo klein mogelijk."

Vuur blijft smeulen

In de vergelijking van Jacobs blijft het vuur echter maar smeulen en is het niet onder controle te krijgen. Zo ziet hij de coronabestrijding ook. ,,Speur alle gevallen op en isoleer ze. Je wordt nu opgeroepen om je te laten testen bij klachten. Maar in het virologie-onderwijs leer je dat iemand al besmettelijk is, voordat je ziek wordt. Als je ziek wordt, trek je je terug en heeft een virus geen kans meer om verder te gaan. Eén tot drie dagen voor je klachten krijgt, heb je het meeste virus bij je. Dan is de kans het grootst dat je iemand anders besmet. Als we elk geval van corona tijdig weten op te sporen, is er geen lockdown meer nodig."

Jacobs vindt dat het leger moet worden ingezet voor testen, traceren en isoleren. ,,Het leger wordt ook ingezet bij dijkdoorbraken. Nederland heeft de plicht om haar inwoners te beschermen tegen een pandemie, dat gebeurt wel deels met vaccinatie, maar je loopt nog altijd het risico op infectie. Er moet ander beleid komen en er moet inhoudelijk gediscussieerd worden over het beleid. Dat gebeurt nu niet, er wordt alleen maar nagedacht over de korte termijn."

Op alleen de vaccins kun je niet vertrouwen, als je niet besmet wil raken met Covid-19, zegt Jacobs stellig. ,,Ik ben positief verrast door de goede werking van de vaccins, als het gaat om bescherming tegen ziek worden. Maar vaccinatie beschermt niet tegen infectie. Wel zorgt het ervoor dat je minder ziek wordt, als je toch besmet raakt. Dat er nu steeds gezegd wordt dat omikron een milde variant is, is niet handig. De wereldgezondheidsorganisatie zegt ook dat je het virus niet rond moet laten gaan, het is niet wetenschappelijk aangetoond dat coronavirussen op deze manier uitgebannen kunnen worden. Dat had ik al in 2020 voorspeld en het komt nu uit."

Via Twitter deelt de Gouwenaar nieuws en blogs over corona. ,,Het is niet echt een genuanceerd medium, je hebt te weinig zinnen om iets uit te leggen. Ik probeer respectvol te blijven, ook toen ik met Willem Engel in discussie raakte. Als het mij te gortig wordt, block ik iemand. Ik sta ergens voor, daarover spreek ik me uit. En ja, mensen roepen de meest verschrikkelijke dingen. Maar ik laat me niet leiden door angst."

Gevaccineerd

Zelf is Jacobs gevaccineerd en test hij regelmatig. Dat zou ook zijn advies zijn aan anderen. ,,Ik probeer echt zo veel mogelijk te voorkomen dat ik het oploop. Ik begeef me niet in grote groepen bijvoorbeeld. Vaccins beschermen heel goed. De ontdekking van vaccins in het algemeen is een van de grote medische doorbraken, naast bijvoorbeeld antibiotica. Maar corona ondermijnt je immuunsysteem, het is echt een ziekte die je eigen afweersysteem veel te sterk activeert. Als Nederland de huidige strategie blijft volhouden, heb je ieder jaar twee keer een booster nodig."

Positief afsluiten toch maar? Het kan nog goed komen, zegt Jacobs. ,,Deze zomer, als de aantallen weer klein zijn door de seizoensdynamiek, hebben we weer een kans om opnieuw te beginnen. Dan moeten we elk geval opsporen. Het moet daarom ook mogelijk worden om je overal te laten testen. 1G is de oplossing om uit deze pandemie te komen. Je moet nu in Nederland op zoek naar een teststraat, dat moet anders. En het moet gratis zijn. Testen doe je niet voor jezelf, want als je besmet bent kun je dat niet meer voorkomen. Preventief testen zoals nu in het onderwijs gebeurt is slim, al zou ik het elke dag doen en niet maar twee keer in de week."

©Sandra Zeilstra