'Rutte escaleerde terwijl de-escalatie gewenst was'

De Nederlandse krantencommentaren prijzen de inzet van de autoriteiten na de schietpartij in Utrecht, maar zetten vraagtekens bij de politieke reactie.
Rutte staat de pers te woord, 18 maart. Ā©Freek van den Bergh

Ander Commentaar Utrecht

AD

Hans van Soest is in het AD-commentaar kritisch over de informatievoorziening, maar prijst de maatregelen van de autoriteiten: 'Met het oog op wat eerder is gebeurd in steden als Straatsburg of Brussel, is terecht het zekere voor het onzekere genomen. Bovendien liepen de verhalen van getuigen uiteen. Dan kun je als politie niet zeggen: eerst maar eens kijken of de dader inderdaad een terroristisch motief heeft voordat we het veiligheidsniveau opvoeren.'

Wel noemt Van Soest het stilleggen van de verkiezingscampagne te drastisch: 'Natuurlijk is het raar dat partijleiders op tv met elkaar in discussie gaan over onderwerpen als klimaat en pensioenen terwijl er net mogelijk een terroristische aanslag is gepleegd. Tegelijk is dat wel wat erbij hoort als diezelfde politici bij aanslagen in andere landen zeggen dat het leven moet doorgaan.'

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Telegraaf

Bij De Telegraaf roept vooral het profiel van de verdachte vragen op: 'Waarom was Gökmen T. op vrije voeten, terwijl hij wordt verdacht van verkrachting? Wat voor strafblad heeft deze man, gelet op de misdrijven die hij begaan zou hebben, waaronder een poging tot doodslag?

'(...) Daarbij rijst de vraag of T. in beeld was bij de inlichtingendiensten. Nederland telt een behoorlijk aantal 'jihadfans'. Circa vijfhonderd geradicaliseerde moslism worden in de gaten gehouden door gemeenten, politie en veiligheidsdiensten. Verder zijn er enkele duizenden sympathisanten van het jihadisme. Afgewacht moet worden of de verdachte daar ook bij hoorde.'

Veel vragen dus, maar volgens de krant is het nog te vroeg om conclusies te trekken. 'Vaststaat dat Nederland gisteren is opgeschrikt door een explosie van geweld. En dat de hulp- en veiligheidsdiensten adequaat hebben gereageerd door massaal uit te rukken.'

NRC HANDELSBLAD

'Dat politie, hulpdiensten en inlichtingendiensten direct alles uit de kast haalden na de melding over een schietpartij in een tram is volkomen terecht', schrijft ook het NRC Handelsblad in het commentaar. 'Dat de journalistiek massaal uitrukt is ook alleszins begrijpelijk. Al jaren klinkt vanuit de inlichtingendiensten de waarschuwing dat het niet de vraag is óf er ook in Nederland een aanslag komt maar wannéér deze zal plaatsvinden.'

'Maar belangrijk bij gebeurtenissen waarvan de strekking en de gevolgen niet direct zijn te overzien, is dat elders kalmte wordt bewaard. Dit betekent dat moet worden gelet op de terminologie die wordt gehanteerd. Het woord 'aanslag' viel al heel snel, terwijl er nog niets over de toedracht bekend was. Premier Mark Rutte (VVD) en koning Willem-Alexander toonden kort na de schietpartij, zoals dat van hen mag worden verwacht, hun medeleven. Maar zij reageerden buitenproportioneel door op het moment dat er nog zo weinig informatie beschikbaar was over het mogelijke motief te spreken over een aanslag.

'Hierbij ging Rutte nog een stap verder door te preluderen op een terroristisch motief met zijn woorden dat 'onze rechtsstaat en onze democratie sterker zijn dan fanatisme en geweld'. Het is de inmiddels bekende formulering die vele regeringsleiders reeds gebruikten bij politiek gemotiveerde aanslagen op hun samenleving. Natuurlijk kan uit het begonnen onderzoek blijken dat de schietpartij wel degelijk politiek was geïnspireerd, maar nu liep Rutte voor de troepen uit. Hij escaleerde terwijl de-escalatie gewenst was.'

ND

Het Nederlands Dagblad is milder over de politieke keuzes: 'Verschrikkelijk, dat iemand zó onverschillig het bloed van willekeurige, onschuldige voorbijgangers vergiet. Ongeacht de motieven van de schutter moet je dan wel van een 'aanslag' spreken: een bewuste daad van publieke agressie, niet tegen één mens, maar tegen het menselijk leven, tegen de medemenselijkheid. En dan is bijvoorbeeld het stilleggen van een verkiezingscampagne bepaald niet buitenproportioneel.'

'(...) Ongeacht of Gökmen T. een haatvolle, door ideologie verblinde terrorist was of 'slechts' een gewetenloze, doorgedraaide misdadiger: de overheid reageerde proportioneel. Alles wees erop dat een terroristisch motief serieus in de rede lag. Premier Rutte liet daar zelfs een 'Als ..., dan ...'-redenering op los: '...dan past daarop maar één antwoord en dat antwoord luidt dat onze rechtsstaat en onze democratie sterker zijn dan fanatisme en geweld.' Die veronderstelling was niet misplaatst, tegen de achtergrond van een hardnekkig dreigingsbeeld. Als ooit een terrorist in Nederland een doelwit zou zoeken, dan waarschijnlijk in een van de grote steden, op een drukke plek, dus bijvoorbeeld in het openbaar vervoer. Dit leek een aanslag zoals ze in haatpamfletten worden gepropageerd, en zoals ze in antiterreuroefeningen worden gepareerd.'