'Ouderverstoting zorgt voor verscheurde kinderen'

Eerder verstoten vader Olivier Vanhaelen nodigt Britse experte uit die verplicht contactherstel wil

Zet kinderen die na een echtscheiding een van de ouders niet meer willen zien toch bij die ouder. Dat is de opvallende stelling van de Britse therapeute Karen Woodall. Volgende week geeft ze voor het eerst in Vlaanderen een opleiding aan hulpverleners en magistraten.
►Olivier Vanhaelen zag zijn dochter Luna jarenlang niet. Hij richtte het Huis van Hereniging op, een organisatie die het contact wil herstellen tussen verstoten ouders en hun kinderen. ©bob van mol

Het is het Huis van Hereniging, een organisatie die werkt rond ouderverstoting, die Karen Woodall naar hier haalt. Ouderverstoting is een fenomeen waarbij een kind zich, meestal na een echtscheiding, afkeert van een van de ouders, zonder 'gegronde' reden. Het gaat naar schatting om zo'n 50.000 gevallen in ons land. Een schatting die ook al jaren gelijk blijft, al zit er wel een verschuiving in. Vroeger werden vooral de papa's verstoten. Nu stijgt, 'dankzij' de co-ouderschapsregeling waarbij vaders vaak meer verblijfsrecht krijgen dan vroeger, vooral het aandeel mama's die hun kinderen van zich zien vervreemden.

Naar de mechanismen van ouderverstoting is al veel onderzoek gedaan, maar veel duidelijkheid is er nog niet. "Wat we weten, is dat een kind een aangeboren loyaliteit heeft voor beide ouders", zegt meester Jef Herman, gespecialiseerd echtscheidingsadvocaat die geregeld gevallen van ouderverstoting behandelt. "Bij een vechtscheiding wordt die loyaliteit op de proef gesteld. Zeker als een van de ouders zich negatief uitlaat over de andere, bewust of onbewust, dan kan die negativiteit overgedragen worden op het kind. En kan dat kind zeggen: neen, ik wil niet meer naar die ouder."

Desastreuze gevolgen

De gevolgen van ouderverstoting kunnen desastreus zijn, weet Olivier Vanhaelen, medeoprichter van het Huis van Hereniging. Niet alleen voor de verstoten ouder maar zeker ook voor het verstotende kind zelf. Vanhaelen weet waarover hij spreekt. Hij had zelf jaren geen contact met dochter Luna. Voor hem als vader was dat de hel. Maar hij zag ook dat Luna het heel zwaar had. "Ouderverstoting zorgt voor verscheurde kinderen. Ze ontwikkelen vaak een minderwaardigheidscomplex en zitten met een hoog schuldgevoel. En ze hebben vooral ook een heel zwart-wit beeld: er is een goeie ouder en een slechte ouder, wat die ook proberen."

Voor Luna, ondertussen 19 jaar, was haar vader de slechte en haar mama de goede. "Wanneer het misliep, weet ik eigenlijk niet", vertelt ze. "Ik ging eigenlijk járen met tegenzin en veel stress naar het gezin van mijn vader. De voornaamste reden was dat ik me buitengesloten voelde, ik dacht dat ik niet goed genoeg was, en 'een ambetant kind'."

Luna lag op den duur zo met zichzelf in de knoop dat de jeugdrechter haar naar Ter Wende stuurde, een jeugdinstelling. Tijdens haar verblijf zag ze haar vader en moeder nog, zij het beperkt. "Na mijn ontslag daar heb ik het contact met mijn vader verbroken. Ik dacht dat het rust zou brengen. Maar dat deed het niet. Ik bleef onrustig."

Ze wil geen vingertje wijzen naar wie dan ook en is vooral blij dat er nu wel weer rust is. "Hoe dat komt? Omdat mijn ouders zijn beginnen te communiceren zonder jeugdrechters, hulpverleners en al die heisa errond. Ze zijn erin geslaagd geen ruzie meer te maken. Dat was echt een oplossing, maar het heeft van beide partijen veel gevergd. Ze hebben allebei veel water bij de wijn moeten doen."

Controversieel

Bij ouderverstoting ligt de oorzaak en de oplossing bij de ouders. Daar is Luna van overtuigd. Net als haar vader Olivier. Het is ook de theorie van de Britse therapeute Karen Woodall, die volgende week op vraag van zijn organisatie drie dagen opleiding komt geven aan hulpverleners, magistraten en advocaten die met de materie bezig zijn.

Al is Olivier Vanhaelen er zich wel van bewust dat de theorie van Woodall vrij controversieel is. "De huidige hulpverlening en ook de gerechtelijke wereld gaan ervan uit dat je moet denken vanuit het kind. Er wordt geluisterd naar wat het kind wil. Geeft het aan dat het niet bij een bepaalde ouder wil gaan, dan vindt men dat je het niet kan dwingen. Escaleert de situatie, dan is het vaak het kind dat wordt geplaatst in een instelling of psychiatrie. Woodall ziet het anders. Volgens haar vertrekt ouderverstoting vanuit de ouders. Het is een reactie van het kind op wat de ouders doen. Er moet dus niet aan het kind worden gewerkt, maar aan de ouders. Daar is haar methode op gebaseerd."

Het enige wat helpt bij ouderverstoting is volgens Woodall het kind net wél bij die 'verstoten' ouder zetten. Zodat het vertrouwen tussen ouder en kind opnieuw kan groeien. "Uiteraard is dat heel complex en het moet onder begeleiding gebeuren", zegt Vanhaelen. "Maar het werkt. Karen Woodall boekt met haar werkwijze in 97 procent van de gevallen succes." Vanhaelen is er zich van bewust dat zijn initiatief tegenkanting zal krijgen. "We gaan hiermee in tegen de aanpak die al jaren gangbaar is. Het vraagt vooral een andere manier van denken over de problematiek."

Een andere manier van denken is prima. Maar een kind dwingen om bij een ouder te gaan waar het niet bij wil zijn, is geen goeie zaak, meent kinderrechtencommissaris Bruno Vanobbergen. "Met dwingen los je volgens mij niets op. Het kan zeker geen kwaad goed te luisteren naar die kinderen om te begrijpen wat er gebeurt en hen vooral even tot rust laten komen. Want over ouderverstoting weten we eigenlijk nog te weinig. De initiatiefnemers hebben het hier over zuivere verstoting, een afwijzing van de ouder zonder gegronde reden. Maar hebben we daar altijd zicht op? En moeten we niet eerst net naar de kinderen luisteren om het totaalplaatje te kunnen zien? We moeten het perspectief van de minderjarige wel degelijk blijven zien. Hen gewoon dwingen dan maar bij die ouder te gaan, lijkt me bijzonder contraproductief. Dit kan werken voor de ouders, maar voor de kinderen is dit geen goeie zaak."

Te veel vanuit het kind

Kinderen even tot rust laten komen, is een veel gehoord argument om het kind in kwestie weg te houden van de 'verstoten' ouder. En dat is even contraproductief, meent echtscheidingsadvocaat Jef Herman. "Er wordt gewoon te veel vanuit de blik van het kind gekeken. Om het rust te gunnen, maar in tussentijd gaat de band met die ouder nog verder achteruit. Wat bij geen enkele partij voor rust zorgt."

Rechtbanken en hulpverleners moeten dus meer doorheen de woorden van het kind in kwestie kijken, vindt meester Herman. En vooral ook kordater optreden. "Van tieners wordt bijvoorbeeld aangenomen dat ze oud genoeg zijn om te kiezen. Maar dat is niet zo. We moeten een kind, zelfs al is het 16 jaar, niet zomaar geloven. Het gaat hier om kinderen die het moeilijk hebben, die diep vanbinnen eigenlijk niets liever willen dan contact te hebben met beide ouders. Het beste bewijs is dat de meeste kinderen die een ouder verstoten opnieuw contact zoeken eens ze volwassen zijn. Maar ondertussen is er wel erg veel leed aangericht."