'Onze openheid over seks is schijn'

seksuologe karen de ruiter

Seks, dat hoeft niet open en bloot. De grote openheid over seksualiteit heden ten dage op bijvoorbeeld tv is niet echt en bovendien verraderlijk, vindt de Twentse seksuologe Karen de Ruiter. Wat haar betreft keert de 'functionele schaamte' terug.
Karen de Ruiter. "Ik sprak ooit iemand die dacht ze samen met haar man moest voordoen hoe ze het in bed deden. Niets is minder waar." ©, © Annina Romita fotografie + beeld

In je blootje daten op televisie, onenightstands, SecondLove. Het lijken allemaal tekenen van een grote openheid over seksualiteit in onze samenleving. Maar de transparantie is schijn en bedrieglijk, zegt seksuoloog Karen de Ruiter uit Borne. Ze pleit voor terugkeer van 'functionele schaamte' rond seks.

Ze veert op van haar stoel als halverwege het gesprek de Belgische televisiepersoonlijkheid en seksuoloog Goedele Liekens ter sprake komt. Ze wil haar collega niet afvallen, maar laat na enige aarzeling haar aanvankelijke schroom toch los. ,,Tja, seks wordt heel snel plat hè. Wat Goedele doet, dat spreekt mij niet aan. Ze praat over verschillende partners of over allerlei standjes en schetst het beeld alsof het normaal is. Op tv en in reclames heerst de gedachte dat het allemaal moet kunnen en dat is geen enkel probleem als Goedele spreekt als tv-persoonlijkheid. Maar als het wordt vermengd met mijn vak, dan distantieer ik mij daarvan.''

Nu het gesprek op televisieprogramma's komt weet Karen de Ruiter er nog wel een paar te noemen. Undress for Love, waar jonge mensen daten zonder kleding. Van oudere datum is Sex voor de Buch van wijlen programmamaker Menno Buch. ,,Dit soort televisie draagt zeker niet bij aan het scheppen van een realistisch beeld. Het helpt evenmin in het open kunnen bespreken hoe mensen seksualiteit beleven.''

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Rutgerstichting

De 60-jarige Bornse heeft samen met Han Brinkman een psychologie- seksuologiepraktijk in Almelo. Ze was in 1985 de eerste erkende seksuoloog in Twente. Enschede had toen al een groep van de Nederlandse Vereniging voor Seksuele Hervorming (NVSH) evenals een kleine Rutgerstichting. Verder hield een beperkt aantal Twentse huisartsen zich meer dan gemiddeld bezig met seksualiteit. Karen de Ruiter was als enige aangesloten bij de Nederlandse Vereniging voor Seksuologie (NVVS). Over twee weken stopt De Ruiter met het grootste deel van haar praktijk. Na 34 jaar ruimt ze tijd in voor andere dingen. Groepsbehandelingen, mindfullnesstrainingen en lichaamsgerichte therapie blijft ze doen. Maar individuele, partner-, relatie- en gezinsbehandelingen laat ze voortaan over aan haar compagnon Brinkman. ,,Ik wil vrijwilliger worden in een hospice. Verder ga ik meer schrijven. Over het vak, maar ook fictie. Ik schrijf al jaren voor mezelf. Misschien ga ik het uitgeven, onder pseudoniem.''

De interesse voor seksuologie ontstond toen Karen de Ruiter stage liep in Groot-Brittannië bij een gehandicapteninstelling. De algemeen geldende opvatting was toen dat de bewoners geen seksuele gevoelens of gedrag hadden. Terwijl grensoverschrijdend gedrag bijna aan de orde van de dag was. Hulpverleners acteerden daar onvoldoende op, deels omdat ze zelf handelingsverlegen waren. Het was voor de toen jonge psychologe reden om te kiezen voor seksuologie als één van haar specialismen. Aanvankelijk werkte ze bij het Riagg in Enschede. Tijdens haar loopbaan gaf ze verder les aan zedenrechercheurs aan de Politieacademie en verzorgde nascholing aan gynaecologen, jeugdartsen van de GGD, huisartsengroepen en jeugdhulpverleners van Jarabee. In 2002 begon ze haar eigen praktijk als psycholoog-seksuoloog in Almelo.

Niets aan de inrichting van de spreekkamer in de Twenthe Toren in Almelo verraadt dat hier slaapkamergeheimen worden besproken. Dat is bewust. ,,Ik wil dat de behandelkamer voor iedereen neutraal en uitnodigend is'', zegt ze. Al te expliciete afbeeldingen of objecten zouden voor een nog groter ongemak kunnen zorgen. ,,Mensen moeten vaak alle moed bij elkaar rapen om naar een seksuoloog te gaan.'' De hoge drempel illustreert dat praten over seks menig Twentenaar slecht afgaat. Maar het bevestigt ook het verkeerde beeld dat de buitenwacht heeft van therapiesessies. ,,Ik sprak ooit iemand die dacht ze samen met haar man moest voordoen hoe ze het in bed deden. Niets is minder waar.''

Cliënten noemen bijna zonder uitzondering lichamelijk falen als aanleiding voor het zoeken van hulp. Veelgehoorde klachten zijn pijn bij het vrijen, de penetratie die niet lukt of een verdwijnende erectie. De seksuoloog begint altijd met een onderzoek naar een eventuele lichamelijke oorzaak. Dat kan de ziekte multiple sclerose (MS) zijn, maar ook diabetes, het slikken van bètablokkers of overgebleven letsel na een zware bevalling. Maar bij 90 procent van de cliënten heeft volgens De Ruiter het lichamelijk disfunctioneren een niet-medische reden.

Het lijf blokkeert

,,Vergelijk het met koorts. Problemen in bed zijn een symptoom van wat anders. Dat kan van alles zijn. Een psychiatrisch of psychisch probleem, traumatische ervaringen, ongelijkwaardige relatie, gebrek aan veiligheid of te weinig intimiteit. Als iemand zich niet veilig voelt in een relatie, dan blokkeert het lijf.''

,,Als de man empathisch niet sterk is en dus overdag al weinig rekening houdt met zijn partner, dan zal hij dat in bed ook niet doen. Het lichaam van de vrouw stelt zich dan niet open. Vaginisme heeft in negen van de tien gevallen een psychologische oorzaak.''

Toen ze haar opleiding begon bestond de behandeling van vaginisme uit het operatief wijder maken van de vagina. Dat verhielp de klachten niet. Littekenweefsel verergerde zelfs de pijn. ,,Maar het meest schokkende is dat er kennelijk van uitgegaan werd dat penetratie de basis is van seks. Als het binnendringen niet lukt, dan moeten we dat door een operatie mogelijk maken. Dat was de gedachte.''

Sigmund Freuds bewering dat vrouwen onvolwassen zijn als ze alleen clitoraal kunnen klaarkomen, dat is pas twintig jaar terug afgezworen in de seksuologie, vertelt De Ruiter. Bij mannen klopt het dat penetratie tot een orgasme leidt. Maar statistisch gezien is dat bij vrouwen niet het geval.

Libido

,,In mijn begintijd was de geldende opvatting ook nog dat libido, oftewel zin in seks, er altijd was. Pas sinds een jaar of vijftien terug is dat veranderd. We moeten iets ondernemen om zin op te wekken. Het is maar goed ook, dat de kennis over met name vrouwelijke seksualiteit is toegenomen.''

,,In veel relaties staat de seks onder druk. Maar het is een misverstand te denken dat de romantiek op commando komt als je elkaar overdag voorbij loopt. Voor aanzwellende violen tussen de lakens moet echt meer gebeuren.''

,,Vaak vraag ik partners om zichzelf te definiëren naar alle rollen die ze vervullen. Die van moeder, opvoeder, beroepskracht, partner, schoondochter of zus. Als partners vooral de rol van ouders oppakken, dan hebben ze geen seks. Ouders hebben namelijk geen seks, is onze algemene opvatting. Het is dus zaak om partners van elkaar te blijven en elkaar als zodanig te zien en te blijven zien.''

Smartphone

Onderzoek wijst uit dat mensen tegenwoordig minder seks hebben, omdat ze zoveel op hun smartphone zitten. Datzelfde geldt volgens De Ruiter voor televisiekijken en andere activiteiten. ,,Als je weinig samen doet, dan moet je niet verwachten dat de seks lekker loopt. Het gaat nooit vanzelf. De bekende Amerikaanse sekstherapeut Dr. Ruth noemt intimiteit de beste remedie tegen eenzaamheid. Van geen seks hebben gaat niemand dood. Maar wie geen aanrakingen ontvangt, die wordt lichamelijk en/of psychisch ziek. De huid is het belangrijkste en grootste orgaan.''

Kijk op tubantia.nl/video

Seksuologe Karen de Ruiter: 'Mensen moeten vaak alle moed bij elkaar rapen om naar een seksuoloog te gaan'

©, © Annina Romita fotografie + beeld