‘Kijk, bij een kaping doe je dit.’ En meteen staat het alarm bij de verkeersleiding op het scherm

Vanuit een vliegtuig werd woensdagavond een ‘kaapalarm’ gegeven. Het gevolg: een heel veiligheidscircus werd opgetuigd – en na een paar uur weer afgetuigd. Wat gebeurde er precies?
Cockpit van een Airbus A330-200, het toestel van waaruit woensdagavond per ongeluk alarm werd geslagen. ©.

Rond zes uur woensdagavond stappen op Schiphol de eerste passagiers in het vliegtuig dat op pier D staat te wachten voor vlucht UX1094 naar Madrid. Zo’n twintig vroege instappers hebben hun stoel gevonden en wachten tot het vliegtuig opstijgt. Terwijl ze hun tablets en boeken tevoorschijn halen om de wachttijd te doden, geeft de dienstdoende piloot in de cockpit instructies aan een collega in opleiding. De piloot legt uit hoe het knoppenpaneel op zijn dashboard werkt.

Voordat een piloot opstijgt, activeert hij het zogenoemde transpondersysteem, waarmee hij met de luchtverkeersleiding kan communiceren. De piloot moet dan de viercijferige vluchtcode intoetsen. Met die code verschijnt het vliegtuig op de radar.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Geactiveerd

De piloot van de UX1094 legt zijn leerling uit hoe hij moet handelen bij onvoorziene situaties, zoals een kaping. In dat geval kan hij een noodprocedure in gang zetten door 7500 in te toetsen. Vermoedelijk drukt de piloot die toetsencombinatie in, veronderstellend dat zijn transpondersysteem nog niet is geactiveerd.

Dit blijkt wel het geval: het signaal verschijnt op het scherm in de meldkamer van de luchtverkeersleiding, waar alle alarmbellen afgaan. Er wordt contact gezocht met het grondpersoneel op Schiphol, met de politie en de veiligheidsdiensten. Het veiligheidsprotocol komt razendsnel in werking.

Ondertussen merken de passagiers aan boord dat een groot deel van de stoelen onbemand blijft. ‘Zo’n 20 minuten voor vertrektijd was het vliegtuig nog praktisch leeg’, vertelt Javi Domingo (35). Geduldig en nietsvermoedend wachten hij en de andere passagiers op duidelijkheid, terwijl het personeel op Schiphol denkt dat het vliegtuig wordt gekaapt. De marechaussee laat op dat moment via Twitter weten ‘een verdachte situatie’ aan boord van een vliegtuig op Schiphol te onderzoeken. Enkele minuten later ziet Domingo leden van het arrestatieteam rondom het toestel.

Passagiers vragen het cabinepersoneel om informatie, maar de verbaasde bemanningsleden lijken geen idee te hebben wat er aan de hand is. Even later meldt de piloot zich in het gangpad. Hij lijkt zich van geen kwaad bewust en zegt ook niet te weten waarom de vlucht is uitgesteld. Onder de passagiers heerst verwarring, maar niemand is in paniek. ‘Er werd wat gegrapt, iemand had vast drugs gebruikt, dat idee’, vertelt Domingo.

De marechaussee patrouilleert op Schiphol nadat melding is gemaakt van een 'verdachte situatie’. ©REUTERS

Kaapalarm

In en rondom de luchthaven is de sfeer alles behalve gemoedelijk. Het vliegtuig zou aanvankelijk om 19.10 uur vertrekken, maar rond 19 uur hoort het personeel op Schiphol dat het kaapalarm is ingedrukt in de cockpit van een vliegtuig met Europese bestemming, bij vertrekhal 2. Dat bericht kwam eerder binnen bij de luchtverkeersleiding.

Op het vliegveld vermoedt het grondpersoneel dat gijzelnemers vlak voor vertrek de cockpit overmeesteren. De veiligheidsdiensten schalen het niveau op naar GRIP 3, omdat ‘maatschappelijke onrust’ dreigt. Ambulances, gewapende arrestatieteams, politieagenten en de Dienst Speciale Interventies (DSI) haasten zich richting Schiphol. Ook minister Ferd Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) is op de hoogte.

Rondom het vliegtuig melden zich inmiddels zwaarbewapende leden van de DSI. Ze gaan het vliegtuig binnen en zeggen tegen de passagiers dat ze het toestel moeten verlaten. De reizigers mogen alleen hun paspoort of identiteitskaart meenemen; de bagage blijft achter. Eerst gaan ze terug naar de gate, waar ze worden gecontroleerd op wapens. Agenten vragen om identiteitspapieren.

Tweets

Kort daarvoor sturen enkele passagiers vanuit het vliegtuig tweets van de gewapende agenten rondom het toestel. De foto’s zijn munitie voor twitterend Nederland om het spanningsniveau flink op te voeren. Duizenden gebruikers buitelen over elkaar heen; de ene na de andere sensatiebeluste complottheorie circuleert op het platform.

Terwijl het desinformatiegehalte op internet een ongekende vlucht neemt, lassen RTL Nieuws en NOS even na half negen extra nieuwsbulletins in. Verslaggevers ter plaatse staan voor een met rood-wit lint afgezette vertrekhal en vertellen over nog ‘onbevestigde berichten’ betreffende ‘een mogelijke kaping’ in een van de vliegtuigen. Nederland snakt naar een snipper geverifieerde informatie over de situatie op het vergrendelde vliegveld, maar moet nog even geduld hebben.

Rond 21 uur krijgen de passagiers van de UX1094 van de politie te horen dat het om een misverstand gaat. Het veiligheidsdraaiboek is van begin tot einde in werking gesteld, maar er is geen moment sprake geweest van een onveilige situatie.

Complimenten

De piloot maakt zijn excuses aan de vertraagde reizigers. Op Schiphol zijn tientallen vluchten vertraagd. Op Twitter gaat Air Europa door het stof voor het oponthoud. Even na tienen keert het toegesnelde veiligheidspersoneel weer huiswaarts met de complimenten van minister Grapperhaus op zak. Het vliegtuig is inmiddels, inclusief dezelfde piloot, onderweg naar Madrid. 

De luchtvaartmaatschappij laat weten dat het loze alarm een technische oorzaak had en dat het geen menselijke fout betrof. Extra onderzoek vindt de luchtvaartmaatschappij niet nodig. 

Als de kruitdampen de volgende dag zijn opgetrokken, is Nederland in elk geval één conclusie rijker: het veiligheidsprotocol bij een noodsignaal werkt uitstekend. Ook bij loos alarm.