‘In Saudische cel werd mijn zus gefolterd’

De Saudische vrouwenrechtenactiviste Loujain al-Hathloul (29) zit al anderhalf jaar in de cel. Ze werd gefolterd. Vanuit Brussel voert haar jongere zus Lina (24), die Belgische werd, een campagne om haar vrij te krijgen. ‘Vergeten worden is het ergste wat Loujain nu kan overkomen.’
Loujain al-Hathloul zit al anderhalf jaar cel vast omdat ze campagne voerde voor betere vrouwenrechten. ©© Marieke Wijntjes / Amnesty International

Half mei vorig jaar. Loujain al-Hathloul wordt van haar bed gelicht door de veiligheidsdiensten. Sindsdien zit ze opgesloten. Ze was een doorn in het oog van de overheid omdat ze al enkele jaren campagne voerde om Saudische vrouwen te laten autorijden. Omdat ze dit zelf ook al deed – geleerd tijdens haar studies in Canada en tijdens haar eerste job in de V.A.E. – was ze in Saudi-Arabië al eens gestraft met 73 dagen cel. Later organiseerde ze ook petities.

Kort na haar laatste arrestatie werd het autorijverbod voor vrouwen opgeheven. Daarna hoopte haar familie dat ze zou worden vrijgelaten. Het tegendeel gebeurde. Haar gevangenschap werd zwaarder. Afgelopen zomer bleek dat ze ook is gefolterd. Tijdens een bezoek merkten haar ouders ze dat ze amper kon lopen, haar handen nauwelijks wist te gebruiken en verwondingen had in de hals. Ze was geslagen, geëlektrocuteerd en er werd waterboarding toegepast (schijnverdrinking).

Haar zus Lina, die in Brussel woont en werkt en ook de dubbele Belgische nationaliteit verwierf, voert nu campagne om haar zaak onder de publieke aandacht te houden. Op het Festival van de Gelijkheid in Gent wees ze erop dat haar zus in isolement wordt vastgehouden, zonder eerlijk proces.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Hoe gaat het vandaag met Loujain?

Lina al-Hathloul: “Helaas is er geen vooruitgang geboekt in haar zaak. Ze wordt sinds april zelfs gevangen gehouden volgens een regime van eenzame opsluiting, wat ook een vorm van foltering is. Het enige wat verbeterde is het bezoekrecht. Mijn ouders konden haar één keer per maand bezoeken en nu mag dat sinds drie weken weer één keer per week.”

Hebben uw ouders of haar advocaat de detentiesituatie en foltering bij de rechtbank of de overheid kunnen aanklagen?

“Nee. De overheid heeft sinds het begin van haar detentie ontkend dat ze zou zijn mishandeld.”

Is er nu al een rechtszaak geweest?

“Eerst zat ze gedurende tien maanden opgesloten zonder aanklacht of proces. In maart van dit jaar werd dan plots toch een rechtszaak ingeleid. Daar bleek dat ze werd aangeklaagd omwille van haar vrouwenrechtenactivisme. Er waren drie zittingen. In april werd de vierde sessie geannuleerd zonder enige opgave van reden. Sindsdien is er ook geen nieuwe procesdatum vastgelegd.”

Heeft ze recht op een advocaat?

“Ze mocht een advocaat hebben maar zij en wij gingen niet akkoord met zijn verdedigingsstrategie. Hij zei: je moet de aanklacht ontkennen. Zij zei: ik kan toch niet ontkennen wie ik ben? Ik ben een vrouwenrechtenactiviste. Nu heeft mijn vader haar verdediging op zich genomen.”

Hoe gaan uw ouders met deze beproeving om?

“Daar wens ik niet over te spreken, voor hun veiligheid.”

Voor welke vrouwenrechten ijvert uw zus?

“Ze voerde drie gevechten. Naast het rijbewijs voor vrouwen ijverde ze ook voor de opening van een vluchthuis voor vrouwen die slachtoffer zijn van huiselijk geweld. Er bestaan al vluchthuizen van de overheid maar dat zijn eigenlijk gevangenissen, waar de vrouwen opgesloten worden en ook slecht behandeld worden. Loujain bepleitte de oprichting van vluchthuizen waar vrouwen echt vrij zijn en kunnen gebruiken als uitvalsbasis voor een nieuw leven. Dit sluit aan bij haar derde missie, een einde maken aan het mannelijk voogdijschap over vrouwen.”

Is er sinds haar arrestatie vooruitgang geboekt op deze domeinen?

“Ja, er bestaat nu ook een rijbewijs voor vrouwen. Er is met steun van vrouwenrechtenactivisten een bredere campagne op gang gekomen die nieuwe vluchthuizen eist. Vrouwen mogen nu ook reizen zonder voogd en met een eigen identiteitskaart. Toch is de situatie verre van perfect. Een vader en een broer kunnen een vrouw nog altijd terughalen als zij daartoe beslissen.”

Worden andere vrouwenrechtenactivisten nog altijd vervolgd?

“Zeker. Vorige week zijn er negen schrijvers en denkers aangehouden, zondag nog een viertal. Het zijn eigenlijk arbitraire arrestaties. Er worden geen aanklachten geformuleerd. Eigenlijk weet niemand nog waar de rode lijn ligt wat je mag of niet mag.”

Wordt er over haar zaak bericht in de Saudische media, en zo ja, hoe?

“Er is geen persvrijheid en dus ook geen neutrale verslaggeving. Mijn zus is in de Saudische media een ‘verrader’ genoemd en een ‘buitenlandse agent’. Dat zegt het allemaal.”

Dit alles staat haaks op de modernisering die koning Salman en kroonprins Mohammad bin Salman tegenover de buitenwereld aankondigden. Wat speelt er op de achtergrond?

“Er zijn hervormingen en sommige zijn goed, andere niet, maar de burgers mogen er zich niet over uitspreken. Ze willen niet dat we een stem hebben. Alle beslissingen moeten top-down zijn. Iedereen die kritiek heeft wordt zonder pardon gearresteerd. Saudi-Arabië is een politiestaat geworden.”

Wat kunnen België en andere EU-lidstaten doen dat in het voordeel is van Loujain en andere vrouwenrechtenactivisten?

“We moeten over haar blijven praten. Gedurende een aantal maanden kreeg haar zaak internationaal veel aandacht, maar nu dreigt ze te worden vergeten. Dat is het ergste wat haar nu kan overkomen.”

België exporteert nog altijd wapens naar Saudi-Arabië. Kan een boycot een drukkingsmiddel zijn om mensenrechten af te dwingen?

“Ik ga me daarover niet in detail uitlaten. Ik wil alleen benadrukken dat relaties met Saudi-Arabië niet enkel gebaseerd zouden mogen zijn op economische belangen maar ook op gedeelde waarden tussen volkeren, zoals mensenrechten. Alleen zo kunnen we een duurzame verstandhouding opbouwen.”

Bij zijn aantreden beloofde koning Salman ook meer openheid op gebied van cultuur, het tonen van buitenlandse films bijvoorbeeld. Nu keren Hollywood-acteurs zich tegen hem omdat hij uw zus opsloot. Helpt dat haar zaak?

“Jazeker, ze doen het juiste. Men moet duidelijk maken dat mensenrechtenschendingen door niemand getolereerd worden. Of deze acties vanuit de culturele wereld de specifieke zaak van mijn zus zullen helpen, durf ik nu niet te zeggen. Ik denk wel dat ze op lange termijn een verschil gaan maken.”

Wat zijn de volgende stappen die u persoonlijk zal zetten in deze zaak?

“Zolang ik mijn stem heb en ze deze niet ontnemen, hoop ik namens Loujain te kunnen blijven spreken.”

Kan u nog reizen naar uw vaderland of is dat te gevaarlijk geworden?

 “Mijn familie heeft een reisverbod gekregen. Ikzelf ook, intussen. Als ik terug zou gaan, zou ik niet meer mogen vertrekken. Ik denk ook niet dat ik er lang veilig zou zijn.”