'Ik ga je recenseren, zullen we morgen gaan lunchen?'

integriteit - Literair recensent Arjan Peters is door de Volkskrant op non-actief gesteld vanwege zijn benadering van vrouwen. Grensoverschrijdend gedrag, zeggen meerdere schrijfsters, maar 'het is nog net geen #MeToo'.
©Patrick Post. All rights reserved!

Dit is geen schurkenverhaal. Eerder het verhaal van een man, een gezaghebbend recensent bij de Volkskrant, die zich te vrijpostig gedroeg tegenover schrijfsters. Vanwege aanhoudende geruchten deed de krant onderzoek. Op basis daarvan is Arjan Peters op non-actief gesteld door het dagblad, waarvoor hij 28 jaar bijdragen over literatuur schreef.

De kwestie is uitgelopen op een arbeidsrechtelijk geschil en een vertrouwensbreuk. Daarom kan de Volkskrant nu niet inhoudelijk op de zaak ingaan. De hoofdredactie bevestigt wel dat het draait om Peters' 'benadering van vrouwelijke schrijvers'. Bewijzen voor #MeToo-achtige taferelen zouden overigens niet zijn gevonden.

Geschrapte zinnen

De directe aanleiding voor het onderzoek was een uitspraak van schrijfster Maartje Wortel in een Volkskrant-artikel. Ze zei op 4 maart dat een vriendin van haar 's nachts een bericht had ontvangen van 'een gezaghebbend recensent': "Ik ga je recenseren, zullen we morgen lunchen?". Wortel noemde dat 'nog net geen #MeToo'. Het artikel werd online gepubliceerd, maar in het stuk dat de Volkskrant de volgende dag afdrukte, ontbraken deze zinnen.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

In de literaire wereld circuleren al jaren verhalen over Peters, die bekendstaat als een flirt. In 2017 deed de Volkskrant al eens onderzoek naar zijn gedrag, maar dat leverde niets op. Vanaf 4 maart zijn opnieuw diverse auteurs benaderd. Marjolijn van Heemstra en Bregje Hofstede bevestigen aan Trouw dat ze met de Volkskrant hebben gesproken. Lize Spit schrijft op Facebook dat ze ook werd benaderd.

Van Heemstra: "Persoonlijk heb ik niet veel last gehad van Peters. Ik merkte wel dat dingen niet gingen zoals het hoort. Soms liet hij weten 'ik ga je recenseren' of 'er komt een nominatie aan'. Hij deelde dingen die je niet zou moeten delen. Dat is geen grof schandaal, maar wel een kwestie van integriteit."

Ze vindt dat de Volkskrant openheid van zaken moet geven, ook omdat op sociale media veel wilde verhalen rondgaan over een viersterrenrecensie in ruil voor een viersterrendiner, en over seks in het Okura-hotel als tegenprestatie voor een bespreking. "Je ziet hoe snel zoiets in de beeldvorming uit de hand loopt. De stilte van de Volkskrant is ontzettend beschadigend, terwijl de feiten zelf nauwelijks een artikel waard zijn, daar ben ik van overtuigd."

Ook Bregje Hofstede beschouwt de verhalen op internet als 'sensatiezoekerij'. "Maar Peters heeft zich wel onprofessioneel gedragen, tegenover vrouwelijke auteurs in het bijzonder. Dat was al jaren bekend en het lijkt me onvermijdelijk dat daar nu, zij het wat laat, gevolg aan is gegeven."

Zelf ontving Hofstede weleens privéberichten van Peters met een 'verrassend amicale toonzetting', terwijl ze hem helemaal niet kende. "Geen schrijfster gaat met plezier op zulke berichten in: niemand wil worden betrokken in wat eigenlijk een non-relatie zou moet zijn."

Onsmakelijk

Het stoort haar dat sommige mannelijke schrijvers nu ineens zeggen te begrijpen waarom zij nooit vier sterren kregen van de Volkskrant. De suggestie is dat elke vrouwelijke collega die wél ooit goed besproken werd, daar iets tegenover heeft gesteld.

'Onsmakelijk', vindt Hofstede. "Elke vrouwelijke auteur die zich heeft afgevraagd wat ze aanmoest met dat gekke, te persoonlijke berichtje van een toch wel invloedrijke recensent of jurylid, en hoe ze het kon afwimpelen zonder zich een vinnige recensie op de hals te halen, zou graag met die heren ruilen. Ik heb het ooit aan mannelijke collega's gevraagd: niemand had zo'n ervaring gehad, niemand was in verlegenheid gebracht."

Lize Spit legt op Facebook uit dat geen enkele jonge schrijfster denkt 'hier valt profijt uit te halen' als ze ongepast wordt benaderd door een mannelijke recensent. Zo'n schrijfster verliest sowieso, alleen al het idee dat haar werk 'op zich kan staan'. Het grensoverschrijdende kan volgens Spit schuilen in een berichtje midden in de nacht, een koosnaampje of 'liefs' onderaan een professionele mail. "Het grofweg niet antwoorden op een licht ongepast bericht - wil je daarmee het boek waar je maanden of jaren aan werkt, in gevaar brengen? Je wordt verplicht om over je kleinste beweging na te denken. Het veroorzaakt spanning, onveiligheid."

Peters geeft geen commentaar. Volgens zijn Trouw-collega Rob Schouten, die hem goed kent, dacht de recensent dat het met een sisser zou aflopen, omdat er in zijn ogen niets onacceptabels was gebeurd. Peters zou dit jaar in de jury zitten van de P.C. Hooftprijs voor poëzie. Het is de vraag of hij nog in die functie kan aanblijven.

©Maartje Geels
©ANP