'Ga liever helemaal niet meer naar Turkije'

Nederlanders met Turkse roots zijn niet verrast over verscherpt reisadviesBuitenlandse Zaken

Dat Buitenlandse Zaken critici van het Erdoganbewind waarschuwt om naar Turkije af te reizen, vindt geen Turkse Nederlander vreemd. Wel dat de waarschuwing nú verschijnt.
Een aantal Turkse Nederlanders is in de cel gezet vanwege kritiek op Erdogan. ©AFP

In een aangescherpt reisadvies dat maandagavond laat opeens verscheen, benadrukt Buitenlandse Zaken dat 'de Turkse overheid mensen kan vervolgen voor uitingen die buiten Turkije zijn gedaan, ook op sociale media'. En, gaat het ministerie verder: 'bij controles door de Turkse overheid op onder andere vliegvelden kunnen telefoon of andere elektronische apparatuur worden onderzocht. Dit in geval van verdenking van betrokkenheid bij organisaties die Turkije als terroristisch beschouwt.'

Over het waarom van het nieuwe afschrikwekkende advies wil woordvoerder Anne de Ruiter van de afdeling Buitenlands Beleid en EU niet veel kwijt. Alleen dat er 'recent Nederlandse reizigers in Turkije gearresteerd zijn'.

Hoe, waar en wanneer: onduidelijk. Minister Blok benadrukte vorige maand nog wel dat zeker twaalf Turkse Nederlanders in het land vastzitten of het niet mogen verlaten. Die zijn in de nasleep van de mislukte coup in 2016 gearresteerd tijdens familiebezoek of vakantie.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Dictator

De meeste Nederturken zijn in de cel gezet wegens (veronderstelde) banden met de beweging van Fethullah Gülen, de Turkse geestelijke die achter de coup zou zitten en nu in de Verenigde Staten woont. Anderen belandden in de cel omdat ze kritiek hadden op de Turkse president Recep Tayyip Erdogan, die zich steeds meer als een dictator zou ontpoppen. Twee jaar geleden was er in Nederland nog de veelbesproken 'kliklijn': het Turkse consulaat spoorde Nederlanders aan Erdogancritici aan te geven.

De Nijmeegse documentairemaker Sinan Can (bekend van Wie is de Mol?) is verbaasd over het moment van het advies. ,,Waarom nu? Want die hele intimidatie is natuurlijk al een tijd aan de gang: mensen worden al vaak opgehouden bij de douane op het vliegveld.''

Het tijdstip verbaast ook Ebru Umar, de columnist die na haar arrestatie in Turkije vanwege kritische Erdogantweets alle voorpagina's haalde. ,,Arrestaties zijn er natuurlijk al veel langer. Waarom vertelt Buitenlandse Zaken niet meer over de aanleiding? Zo'n vage mededeling maakt mij een beetje paranoïde.''

Laat of niet: Saniye Calkin, die vaak de media haalt als 'Gülensympathisant', is er wel blij mee. ,,Er zijn Turkse Nederlanders die Turkije al sinds de coup mijden, maar er zijn er ook die twijfelen. Ik zie niemand graag risico's nemen, dus ik ben blij met dit steuntje in de rug van Buitenlandse Zaken.''

Ondernemer Alaattin Erdal benadrukt dat de intimidatie, die niet meer elke dag de media haalt, nog altijd aan de orde van de dag is. Twee weken geleden nog, in de meivakantie, werd een Turkse Rotterdammer die Erdal via via kent op een Turks vliegveld staande gehouden en in een cel gezet. ,,Zijn mobieltje is in beslag genomen en doorzocht.''

Later bleek dat de man op een zwarte lijst stond omdat hij op Facebook een post had geliket die kritisch was over de Turkse regering. Erdal: ,,Hij is gelukkig na één dag vrijgelaten omdat hij invloedrijke mensen kende. Terug in Nederland heeft hij zijn mobiel laten nakijken. Er zijn gevallen bekend waarbij een in Turkije beslag genomen mobieltje vol zat met afluisterapparatuur.''

Dit incident behoort volgens Erdal niet tot de 'recente arrestaties' waar Buitenlandse Zaken over rept. ,,Deze Rotterdammer heeft geen contact opgenomen met de Nederlandse autoriteiten. En dat gebeurt wel vaker niet. Soms krijgen mensen er geen gelegenheid toe of zijn ze bang dat ze er nog meer familie bij betrekken. Ze houden hun gevangenschap stil.''

Het door Blok genoemde getal van twaalf 'politieke' gevangenen klopt volgens Erdal dan ook niet. ,,Dat is veel te laag: ik ken zelf al meerdere gevallen.''

Erdal zelf piekert er niet over naar Turkije af te reizen. Hij is op de Turkse tv voor landverrader uitgemaakt omdat hij voorzitter is van de met Gülen geassocieerde Stichting Cosmicus. ,,Ik ging vroeger wel drie, vier keer per jaar naar Istanboel, waar ik vrienden en familie heb. Ik mis het erg. Maar ik zou veel te veel risico lopen.''

Begrafenissen

Ook Gülensympathisant Calkin is al jaren niet meer geweest. ,,Ik ben altijd heel open en weet dat ik gevaar loop om in Turkije opgepakt te worden."

Ze betreurt het dat ook anderen niet meer de gelegenheid krijgen het land te bezoeken. ,,Anderen denken misschien: oh, dan gaan ze toch naar een ander land op vakantie. Maar mensen gaan ook om zieken te zien of begrafenissen van ouders bij te wonen. Dat dat niet meer kan: heel erg.''

Een terugkeer zit er ook voor columnist Umar niet in. ,,Ik wil niet meer én ik kan niet meer. Ik heb, toen ik met hulp van de Nederlandse regering uit de gevangenis was gehaald, van Buitenlandse Zaken te horen gekregen dat ze me één keer zouden helpen, daarna niet meer. En ik besef maar al te goed dat ik die hulp heb gekregen omdat er zo veel persaandacht was.''

Documentairemaker Sinan Can maakt zich echter niet zo'n zorgen. ,,Ik heb kritische documentaires gemaakt, maar dat is al een tijd geleden. Ik sta niet op de 'toplist' of zoiets. En ik was sowieso niet van plan binnenkort naar Turkije te gaan. Er liggen dierbaren begraven, dat wel, maar mijn familie woont vooral in Nijmegen en Londen.''

Als het aan Umar ligt, laat iedere Nederlander Turkije voortaan links liggen. ,,Wat mensen zich niet realiseren, is dat Turkije geen rechtsstaat is. Dat wil dus zeggen dat de politie helemaal geen reden hóéft te hebben om je op te pakken.''

©ANP