'Een giftig mens leer je herkennen'

Omgaan met een narcist

Een liefdesrelatie met een narcist kan leiden tot een beschadigd zelfbeeld, en zelfs tot veranderingen in de hersenen. Ervaringsdeskundige Mjon van Oers (49) wijst de weg naar herstel in Narcistisch misbruik in de liefde, 50 vragen en antwoorden.
Mjon van Oers: ,,Toen ik tien jaar geleden een relatie kreeg met een narcist bleek hij al snel een onmogelijke liefde." ©Marco Okhuizen

Wat is narcistisch misbruik? ,,Het is een vorm van psychologische mishandeling die moeilijk valt aan te tonen. Een mens met een narcistische persoonlijkheidsstoornis kleineert, manipuleert, controleert, buit uit en is vaak lichamelijk en seksueel agressief. Anders dan fysieke mishandeling laat narcistisch misbruik geen zichtbare sporen na. Een narcist herken je aan talrijke kenmerken, ik vat ze samen als liefdeloos gedrag. Hij of zij - meestal is het een hij - geeft nooit onvoorwaardelijke liefde. En doet-ie lief, dan is dat uit eigenbelang.

Toen ik tien jaar geleden een relatie kreeg met een narcist, bleek hij al snel een onmogelijke liefde. Hoeveel ik ook gaf, het werkte niet. Ik kwam er maar niet achter wat het probleem was. Pas toen ik na de zoveelste ruzie toevallig struikelde over het woord 'narcist' en het gedrag herkende, begreep ik waar de moeilijkheden in de relatie vandaan kwamen. Ik wilde meer weten en vond in die tijd maar weinig informatie in het Nederlands. Als schrijver besloot ik het onderwerp te belichten, omdat iedereen moet weten wat de gevaren zijn van een liefdesrelatie met een narcist.''

Wat zijn die gevaren?

,,Ik heb de nieuwste inzichten in dit boek verwerkt. Een revolutionaire ontdekking is dat deze vorm van misbruik je hersenen beschadigt. Psychologisch misbruik in relaties speelt een belangrijke rol in het ontstaan van angststoornissen. Daarom benadruk ik het herstel van je gezondheid als je in zo'n situatie zat.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Narcistisch misbruik is een onderschat probleem. Volgens internationale onderzoeken heeft 1 tot 6 procent van de bevolking last van een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Als iedereen in zijn of haar leven vijf keer een relatie aangaat, dan ondergaat een verrassend grote groep de gevolgen. Zelfs met de meest conservatieve inschattingen betekent dit dat de impact enorm is.''

U schrijft dat narcisten zich onbemind voelen, dat ze diep van binnen angst, woede en agressie ervaren. Snakken ze naar liefde, die ze zelf niet kunnen geven?

,,Narcisten snakken niet naar liefde, want ze kennen die gevoelens niet. Ze willen worden gevreesd of geadoreerd. Narcisten zijn zelfs bang voor de liefde, daar kunnen ze niet mee omgaan. Hoe meer liefde je ze geeft, hoe minder je terugkrijgt. Narcisten hongeren naar aandacht en bevestiging, wat ze proberen te verbergen met arrogantie en bravoure.''

Kan iemand zonder uw ervaring een narcist er snel uitpikken?

,,Nee, want narcisten zien er vaak goed uit, hebben een vlotte babbel en kunnen zeer charmant zijn als het ze uitkomt. Ze dragen een perfect masker. Een giftig mens is net een giftige paddenstoel, die moet je leren herkennen. Veel slachtoffers van narcistische mishandeling zijn zich er niet van bewust dat ze een vorm van geestelijk misbruik ondergaan.''

Wat is het eerste signaal?

,,Als iemand je ervan weerhoudt te zijn wie je bent. Iemand die echt van je houdt geeft je de ruimte. Neem je intuïtie serieus."

Wanneer moeten de alarmbellen keihard afgaan?

,,Heb je een keer tegenslag, dan krijg je geen medeleven. Beschouw koud en harteloos gedrag als een heel grote waarschuwing. Hoewel je in het begin van de relatie nooit het valse gezicht van de narcist krijgt te zien, zal hij woedend worden als hij zijn zin niet krijgt. Hij vraagt ook nooit: hoe gaat het met je? Hij luistert niet en kruipt in de slachtofferrol.''

Wat maakt de relatie emotioneel verslavend, zoals u schrijft?

,,Daar zijn verschillende psychologische verklaringen voor te geven. Ik denk dat het vooral komt doordat je in het eerste stadium van de relatie in een droom van ideale liefde belandt. Het misbruik sluipt er langzaam en geniepig in. Tijdens de relatie blijf je hopen dat die droomfase terugkeert, terwijl het een nachtmerrie is geworden. Toch laat de narcist jou met al zijn charmes opnieuw geloven in het sprookje, zodat je er weer in tuint. Totdat je dat patroon herkent.''

Kun je goed herstellen van een relatie met een narcist?

,,Uit eigen ervaring weet ik dat je er uiteindelijk sterker uit kunt komen. Helaas is de schadelijke invloed van narcistisch misbruik in de maatschappij nog onbekend. Er is nog veel baanbrekend werk te verrichten, binnen de geestelijke gezondheidszorg bijvoorbeeld, want slachtoffers van narcisten krijgen vaak nog foutieve diagnoses opgeplakt. Een van de doelen van mijn boek is het herstelproces van mensen versnellen.''

Kan een narcist leren zien wat hij teweegbrengt en veranderen?

,,Ja en nee. Nee, want een narcist heeft zeer gebrekkig zelfinzicht, en dat inzicht is een van de voorwaarden voor positieve verandering. Een narcist wordt nooit de empathische, liefdevolle persoon die je graag zou willen zien. Vooral ook omdat narcisten van zichzelf niet vinden dat ze iets verkeerd doen en zelden in therapie gaan. En ja, hij ziet wat hij teweegbrengt, want al wordt zijn gedrag gedreven door een stoornis, een narcist weet wat hij doet. Hij leert zijn gedrag steeds beter afstemmen en is daarmee een meester-manipulator. Het punt is dat het hem niets kan schelen welke schade hij veroorzaakt. Dat is het grootste probleem: het liefdeloze gedrag.''

Narcistisch misbruik in de liefde is verschenen bij Ankh-Hermes (€18,50).