'Beste antwoord op Huawei is een verenigd antwoord'

CYBERSECURITY - interview - De Amerikanen voeren campagne tegen het bedrijf Huawei. Ambassadeur Pete Hoekstra probeert Nederland ervan te overtuigen niet in zee te gaan met het Chinese techbedrijf voor de aanleg van supersnel mobiel internet.
Pete Hoekstra, de Amerikaanse ambassadeur in Nederland. ©© Kees van de Veen

De Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra windt er geen doekjes om. Hij voert een actieve lobby om te voorkomen dat Nederland voor de aanleg van het supersnelle 5G-internet in zee gaat met het Chinese telecombedrijf Huawei. De Amerikaanse regering heeft bondgenoten Australië en Nieuw-Zeeland al kunnen overtuigen van de veiligheidsdreiging die van het bedrijf zou uitgaan.

De Europese Commissie noemt buitenlandse investeringen in het mobiele 5G-netwerk ook een veiligheidsrisico, en ziet China als een economische rivaal, maar Europese landen zijn er nog niet uit wat ze moeten doen. Donderdag en vrijdag spreken regeringsleiders in Brussel over de opstelling van de Commissie en een topontmoeting met China in april.

Het Nederlandse kabinet heeft beloofd voor de zomer met een strategie voor de omgang met het Chinese staatskapitalisme. Hoe hard Nederland zich moet opstellen, is een dilemma. Veiligheidsdiensten waarschuwen voor cyberspionage, maar China is ook een aantrekkelijke exportpartner en bron van investeringen. Toch hoopt Hoekstra dat hij Nederland kan overhalen om de lijn van president Donald Trump jegens Huawei te volgen.

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Wat is precies het gevaar als Huawei 5G-internet mag aanleggen?

"Als een bedrijf de techniek beheert, heeft het in potentie ook toegang tot de data. Ik zeg dit op basis van eigen ervaring. Ik heb tien jaar in de inlichtingencommissie van het Huis van Afgevaardigden gezeten. Ik heb dus enig inzicht in de capaciteiten die landen en bedrijven hebben.

"Chinese bedrijven werken nauw samen met de Chinese regering. Wil je dat zulke bedrijven de controle hebben over systemen met veel persoonlijke informatie en waar uiteindelijk ook gegevens doorheen stromen die belangrijk zijn voor de nationale veiligheid?

"In China kunnen burgers en bedrijven niet op juridische bescherming rekenen, zoals dat in de Verenigde Staten en Europa het geval is. Als een Europees of Amerikaans bedrijf zonder wettelijke basis gegevens moet afstaan aan de overheid, kan het naar de rechter stappen. Een Chinees bedrijf heeft die mogelijkheid niet.

"Op de lange termijn is het probleem dat hier geen sprake is van eerlijke concurrentie. Huawei is goedkoper dan het Amerikaanse Cisco of Ericsson uit Zweden. Dat is logisch, want de Chinese overheid subsidieert Huawei om concurrerende bedrijven te gronde te richten. China wil de markt voor snel mobiel internet in handen krijgen. Als er dan een opvolger van 5G komt, zijn Chinese bedrijven de enige die het kunnen ontwikkelen. Dan vormen Ericsson en Nokia geen Europese alternatieven meer."

Niet iedereen is overtuigd van uw bezwaren. D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma vraagt zich bijvoorbeeld af waarom de VS geen onomstotelijk bewijs laten zien van spionage door Huawei.

"Ik heb hem een aantal weken geleden gesproken en heb hem verteld dat we mensen uit de Verenigde Staten zullen invliegen om informatie met hem en andere Kamerleden te delen. We hebben al gesprekken gehad met de Nederlandse inlichtingendiensten, waarin we vertrouwelijke informatie hebben getoond.

"In het algemeen ben ik tevreden met de Nederlandse opstelling. GroenLinks heeft er bijvoorbeeld al voor gepleit om Huawei buiten de deur te houden. Andere Kamerleden maken zich ook zorgen over hoe China de privacy schendt en bedrijfsgegevens steelt. Ze willen alleen meer informatie. Die zullen we verstrekken."

Critici zeggen ook dat je de systemen van Huawei na grondige testen best kunt toelaten. Dan weet je of er geen achterdeurtjes zijn, waardoor de Chinese geheime dienst kan meelezen.

"Je kunt wel tests uitvoeren, maar de achterdeurtjes vind je waarschijnlijk niet. Bovendien kan het achterdeurtje er tijdens iedere systeemupdate alsnog worden ingestopt. Gebaseerd op mijn kennis van de inlichtingenwereld weet ik dat het erg moeilijk is om zulke kwetsbaarheden te vinden.

"Het gaat de Chinezen er mogelijk ook niet om om op korte termijn informatie te vergaren. Het hoofddoel kan weleens zijn om westerse bedrijven uit de markt te drukken, zodat we in de toekomst helemaal geen kennis en kunde op dit terrein meer hebben."

Wat zou dat in de praktijk betekenen?

"Dan leidt China wereldwijd de volgende ronde van technologische innovatie. De komende drie tot zeven jaar draait alles om 5G. Daarmee kun je allerlei apparaten met elkaar verbinden, zodat bijvoorbeeld zelfrijdende auto's mogelijk zijn.

"Stel je voor dat de systemen die daar weer op volgen alleen werken met Chinese telecomapparatuur. Dat zou de Peking onvoorstelbare economische macht geven. De Chinese regering heeft dan een vinger in de pap bij allerlei innovaties en producten van bedrijven in andere landen. Het zal ook de nationale veiligheid raken. Militaire wapensystemen, ruimtevaart en de apparatuur van inlichtingendiensten zijn afhankelijk van digitale communicatie.

"Ik krijg weleens voor de voeten geworpen dat de overheid zich niet met de vrije markt dient te bemoeien. Maar als er sprake is van oneerlijke concurrentie, dan dient de overheid wel degelijk in te grijpen.

"Er is ook een precedent. Met de aandelenkoop bij KLM toont de Nederlandse regering bereid te zijn tot ingrijpen. Kennelijk laat Nederland het niet aan de vrije markt over als de positie van Schiphol in de verdrukking dreigt te komen. En dat is dan één luchthaven. De veiligheid van internet heeft een veel grotere invloed op de toekomst van de Nederlandse economie. Ik denk dat veel Nederlanders het met mij eens zijn dat China een grotere dreiging vormt dan Frankrijk."

Amerikaanse veiligheidsstrategieën staan inderdaad bol van de dreiging, die China als rivaliserende grootmacht zou vormen. Delen Europese landen die analyse?

"Ik denk het wel. Als ik met andere ambassadeurs en met de Nederlandse overheid spreek, dan is iedereen het erover eens dat China een bedreiging vormt voor de economie en de veiligheid. Natuurlijk zijn er ook meningsverschillen tussen de Verenigde Staten en Europa. Over handel bijvoorbeeld. Laten we die onderlinge problemen oplossen, want op termijn is China voor ons allebei de belangrijkste dreiging. Het beste antwoord daarop is een verenigd antwoord."

Nederland heeft nog geen besluit genomen over Huawei. Wat zal de Amerikaanse reactie zijn als het bedrijf toch 5G mag aanleggen?

"Ik ga ervan uit dat we tot een gezamenlijke aanpak komen. Als Nederland en de Europese Unie tot een andere strategie komen, moeten we ons beraden op een antwoord."

Volgens berichten zouden Amerikaanse inlichtingendiensten dan minder met Europa gaan samenwerken.

"Het is duidelijk dat we veel belang hechten aan wat er gebeurt met Huawei. Als de Verenigde Staten en Europa uiteenlopende keuzes maken, zal dat de samenwerking in sommige gevallen bemoeilijken.

"Ik ben enigszins terughoudend om over de gevolgen te praten. Ik heb ooit gezegd dat volgens de Amerikaanse wet de president sancties kan instellen tegen bedrijven die meedoen met Nord Stream 2 (een Russische aardgaspijpleiding naar Duitsland, gesteund door Duitsland en Nederland, red.). Toen schreven media dat ik met sancties tegen Nederland dreigde, maar dat heb ik nooit gezegd. Ik heb er alleen op gewezen dat de Amerikaanse wet die mogelijkheid biedt."

U wilt geen dreigementen uiten. Maar kunt u iets zeggen over de mogelijke gevolgen?

"De Verenigde Staten zien Huawei als een bedreiging voor de nationale veiligheid. Als een ander land de apparatuur dan toch gaat gebruiken, moet het beseffen dat het samenwerking tussen de inlichtingendiensten kan bemoeilijken. Landen weten dat, dus in die zin hebben we geen verrassing in petto.

"Daarom zijn we ook van plan om Nederlandse politici voor te lichten over de risico's. We zullen alles stap voor stap bespreken: de software, de hardware en de economische gevolgen. Ik ga er vanuit dat als mensen al die informatie bestuderen, ze tot de conclusie komen dat wij gelijk hebben en dat het gebruik van Huawei risico's met zich meebrengt voor de nationale veiligheid."

Voor de VS kleeft er een risico aan het delen van gevoelige informatie met een land dat Huawei- apparatuur gebruikt?

"Precies. Landen kunnen besluiten dat ze die band met de Amerikaanse inlichtingendiensten willen opgeven om de apparatuur van Huawei te gebruiken. Dan zullen ze dat van tevoren weten, omdat we erover gesproken hebben.

"Sommige mensen klagen dat ik de Nederlanders lastigval met eisen. Dat klopt niet. We werken samen en ik ben optimistisch dat we hier goed uitkomen. Je moet wel erg lange tenen hebben om te vinden dat we geen open discussie over een belangrijk onderwerp als dit mogen hebben."

De VS oefenen al jaren diplomatieke druk uit tegen Nord Stream 2. Het project gaat door en er volgen geen consequenties. Waarom zou Europa bang zijn dat de VS wel doorpakken in het geval van Huawei?

"Soms zijn we het oneens, zonder dat we de zaak tegen elke prijs op de spits drijven. We hebben onze bezwaren tegen Nord Stream 2 duidelijk gemaakt, maar Duitsland en Nederland besloten er toch mee door te gaan. Dat kan gebeuren, maar dat betekent niet dat de VS bluffen als het om Huawei gaat.

"De president heeft ook gedreigd met importtarieven op Europese producten, en daarna heeft hij ze daadwerkelijk ingesteld. Misschien komen er wel extra heffingen, omdat wij ervan overtuigd zijn dat de handelsrelatie met Europa niet eerlijk is."

Is Huawei van een andere orde dan Nord Stream 2?

"Ja, het draait hier veel meer om onze nationale veiligheid. Op dat gebied willen we geen risico's lopen. Daarnaast willen we ervoor zorgen dat de techniek van de toekomst in het Westen blijft bestaan. Dit onderwerp is heel, heel erg belangrijk voor ons.

"Ik ben hoopvol gestemd dat de Europeanen tot dezelfde conclusie komen. De Navo en de EU willen dit onderwerp ook door een strategische bril bekijken. Ik hoor nauwelijks dat de Amerikanen zich druk maken om niks, omdat Huawei toch een gewoon bedrijf zou zijn."

Trump is niet erg populair in Europa. Er zijn meningsverschillen over allerlei onderwerpen, zoals de nucleaire deal met Iran of de klimaatafspraken van Parijs. Maakt wederzijdse irritatie het lastiger om tot een gezamenlijke strategie over China te komen?

"Europese landen moeten een keuze maken over iets dat grote gevolgen heeft voor hun eigen economie en hun nationale veiligheid. Als ze die afweging baseren op een eventuele afkeer van de persoon Trump, is dat hun probleem. Dat zou erg kortzichtig zijn.

"Ik weet dat veel Europeanen het niet hebben op de stijl van Trump, maar veel zaken die hij ter sprake brengt, waren eerder al Amerikaans beleid. Van de dreiging van China tot Nord Stream 2 en de noodzaak voor Europese leden van de Navo om 2 procent van hun economie aan defensie uitgeven.

"Europese landen geven nu wel meer geld uit aan defensie. Dat doen ze niet door de manier waarop Trump het ter sprake brengt. Ze zien zelf bedreigingen in de wereld, en ze hebben aan elkaar beloofd hun legers te versterken. Trump vraagt hen alleen om de belofte na te komen.

"Met Huawei zie ik het op dezelfde manier gaan. Als Europese landen China als een economische uitdager zien, en dat is steeds meer het geval, dan zullen ze met ons willen samenwerken.

"Landen benaderen dit uiteindelijk vanuit een strategisch perspectief. Natuurlijk kunnen ze Huawei toelaten om Trump een hak te zetten, maar dan zitten ze zelf met de rampzalige gevolgen."

U toont zich erg betrokken bij de Nederlandse discussie. Tijdens een Kamerdebat over Nord Stream 2 zat u zelfs achterin de zaal. Kunnen we eenzelfde betrokkenheid verwachten bij het debat over China?

"Dat zou zomaar kunnen, maar hopelijk zit ik er dan omdat ik het eens ben met de manier waarop het kabinet met China wil omgaan."