'Beethoven was ook nooit groot geworden als niemand had geïnvesteerd'

Wat doe je als je als je geen structurele subsidie meer krijgt uit het Kunstenplan? Nieuw Ensemble, pionier in de hedendaagse klassieke muziek, deelt de huur met anderen.
Componist Joël Bons, artistiek leider van het Nieuw Ensemble en het Atlas Ensemble ©Ivo van der Bent

In de oefenruimte van het Nieuw Ensemble staan een bankstel en een vleugel die niet van het ensemble zijn. Ze zijn van het bandje en de concertpianiste die sinds kort meedelen in de huur. Een bezuinigingsmaatregel. Via Google Calendar boekt iedereen de oefenuren in.

Deze middag heeft Joël Bons, componist en artistiek leider van het Nieuw Ensemble en het Atlas Ensemble, de ruimte gereserveerd. "In de jaren tachtig begon ik op de telefoon van mijn vader met het bij elkaar bellen van de musici als we optraden. Nu voelt het alsof we terug zijn op dat punt," zegt hij in de repetitie- annex kantoorruimte in Amsterdam-Noord. Achter hem staat de archiefkast met alle partituren van de muziek die sinds 1980 voor het ensemble is geschreven.

Hedendaagse klassieke muziek
Het Nieuw Ensemble geeft compositie­opdrachten en voert hedendaagse klassieke muziek uit. Het Atlas Ensemble pioniert met nieuwe muziek voor instrumenten uit de hele wereld. Dit alles met het idee dat een levendige klassieke muzieksector blijft bestaan als nieuw werk wordt toegevoegd (en men niet, bij wijze van spreken, voor altijd alleen Beethoven speelt).

Die sub­si­die­stop betekende je reinste ka­pi­taal­ver­nie­ti­ging na een kwart eeuw cul­tuur­vrien­de­lijk beleid

Joël Bons

Vorig jaar bleek dat het Nieuw Ensemble met ingang van 2017 uit het Kunstenplan van de gemeente Amsterdam zou verdwijnen. De beoordelingscommissie prees de artistieke kwaliteiten van het ensemble, maar vond, onder andere, het publieksbereik 'bescheiden' en de begroting te afhankelijk van subsidie. Het betekende vier jaar geen structurele subsidie. Tussen 2013 en 2016 kreeg het ensemble nog 154.160 euro.

De echte 'kaalslag', zoals Bons het noemt, begon echter al eerder. Hij laat een staatje zien van de subsidie die het Nieuw Ensemble tot en met 2012 kreeg van het Fonds Podiumkunsten, het landelijke fonds voor de kunsten. Vanaf 1989 zit er een stijgende lijn in het staatje, tot 2013. Dat jaar bezuinigde het kabinet-Rutte I 200 miljoen euro op cultuur. Het ensemble was een van de slachtoffers. Het ging van 8,5 ton subsidie per jaar in één klap naar nul euro.

Goed geolied bedrijf
"In de jaren negentig werd enorm geïnvesteerd in ensembles," zegt Bons. "We waren een goed geolied bedrijf, Nederland was het Mekka van de nieuwe muziek. Die subsidiestop betekende je reinste kapitaalvernietiging na een kwart eeuw cultuurvriendelijk beleid. Gelukkig voor ons kwam toen de Amsterdamse subsidie en daarop konden we nog vier jaar door."

Nu ook dat ophoudt, denkt Bons niet aan stoppen. Het Nieuw Ensemble heeft nog wat reserves. Wel moet alles per project worden bekostigd.

Dat kunstenaars sub­si­dieslur­pers zouden zijn, slaat daarom echt nergens op

Joël Bons

Voor concerten in februari en maart in het Muziekgebouw staan weer nieuwe stukken op stapel. Bons heeft nog geen idee hoe de opdrachten en de musici betaald moeten worden. "Maar de componisten zijn wel al aan het schrijven."

Van het personeel bij het Nieuw Ensemble zijn alleen nog Bons zelf en een zakelijk leider over. Anderen worden freelance ingehuurd wanneer nodig. De slagwerker maakt de repetitieroosters.

Heel gemeen
"Eén argument bij die bezuinigingen was dat kunstenaars hun kunst toch wel maken, ook als er geen geld is," zegt Bons. "Heel gemeen, want het klopt: musici blijven spelen. Al die klassieke muziek waar onze premier zelf zo van houdt, is echter tot stand gekomen met behulp van kerken, keizers, koningen: mecenaten. Het bedrag voor de kunst is nu een kruimeltje. Zelfs de luchtvaart wordt gesubsidieerd. Muziek is belangrijk voor ontzettend veel mensen. Dat kunstenaars subsidieslurpers zouden zijn, slaat daarom echt nergens op."

Voor de komende tijd staan in september en oktober in het Muziekgebouw programma's gepland met onder andere nieuw werk over actuele thema's. Een reprise van Nomaden, het zeer goed ontvangen werk dat Bons schreef voor de Cello Biënnale van vorig jaar, is voor 2018 gepland.

Wat voorlopig van de baan is, is het uitvoeren van al bestaand hedendaags repertoire. "Daar is nu geen geld voor."

Bons zegt de huidige ontwikkelingen vooral spijtig te vinden voor jonge musici. "Beethoven was ook nooit groot geworden als niemand in hem had geïnvesteerd. Dáárom moet je dit ondersteunen. De mensen die ik lesgeef op het conservatorium moeten alles nu ook weer opbouwen, net als wij in de jaren tachtig."

Dit is het vijfde en laatste deel van een serie over culturele instellingen die niet meer in het Kunstenplan zijn opgenomen. Lees ook de eerdere delen:

Deel 1: Directeur Bijbels Museum: 'Hier vind je verstilling'
Deel 2: Frederieke Cannegieter: 'Je kunt nu een marionet adopteren'
Deel 3: Directeur Pakhuis de Zwijger: 'Alles doen we ad hoc'
Deel 4: Festival Afrovibes: 'We vragen nu heel veel van onze mensen'

Psst, vind je dit interessant?

Ontdek Topics nu 1 maand gratis en stel je eigen nieuwsoverzicht samen.

Lees 1 maand gratis

Al abonnee?

Log in en lees altijd gratis Topics.

Cadeautje

Verras je familie of vrienden met hun eigen persoonlijke nieuwssite, gebaseerd op een selectie van hun favoriete onderwerpen. Bekijk hier een voorbeeld van de uitnodiging.